NEB Grade 12 Social Studies — 30 Exam Questions & Answers (3-Paragraph Solutions + Key Points)

← Back to Master Post: Grade 12 Social Studies — 30 Must Q&As

NEB कक्षा १२ सामाजिक अध्ययन — ८ अंकका दीर्घ उत्तर (८००–१००० अक्षर), Solution र Key Points सहित (Part 1)

परीक्षामुखी भाषा • नेपाल सन्दर्भ • अध्यायअनुसार Hashtags • Recent Posts Loader • Google Ads का स्थान तयार

#NEB #Grade12 #SocialStudies #EmpiricalTen #Kathmandu #ExamPrep #LifeSkills #DigitalSkills #Civics #Geography #HistoryOfNepal

Quick Jump:

Life Skills • Digital & Research • Education & Social Dev • Social Unity & Diversity • Community & Civic • Consumer Protection • Geography & Social Life • Urbanization & Migration • Economy & Development • History of Nepal

[Ad Slot — Top Banner]

A) LIFE SKILLS

#LifeSkills #DecisionMaking #Communication #Stress #NEB #Grade12

Q1) निर्णय क्षमता: चासो, योग्यता र अवसरको सन्तुलन मिलाएर विषय चयन गर्ने चरणबद्ध विधि स्पष्ट पार्नुहोस्।

Marks: 8 Length: ८००–१००० अक्षर

उत्तर: प्रभावकारी निर्णयको पहिलो पाइलो समस्या स्पष्ट पार्नु हो—“कुन ऐच्छिक विषय मेरो चासो, सीप र भविष्यले अवसर दिने गरी उपयुक्त छ?” त्यसपछि पाठ्यक्रमको रूपरेखा, गतवर्षका प्रश्नपत्र, शिक्षकको उपलब्धता, अभ्यासको समय, र रोजगार/उच्च अध्ययनसँग सम्बन्धित सूचनाहरू संकलन गर्नुहोस्। कम्तीमा तीन विकल्प लेखी प्रत्येकका बलियो–कमजोर पक्षहरू तालिकामा राख्नुहोस्: चासोको तीव्रता, कठिनाइको स्तर, मार्गदर्शक शिक्षक/रिसोर्स, बजार उपयोग, र समय–भारजस्ता मापदण्डमा १–५ स्कोर दिनुहोस्। कुल स्कोरले भावनाभन्दा प्रमाणमा टेकेको छनोट गर्न सघाउँछ। अभिभावक/मेण्टरसँग परामर्श गर्दा अन्धो अनुकरण होइन, सम्भावित जोखिम र सपोर्ट–सिस्टमबारे खुला संवाद गर्नुहोस्। अन्तिम निर्णय समयसीमाभित्र लिई १४ दिनको कार्य–योजना बनाउनुस्—दैनिक सूचीकृत अभ्यास, साप्ताहिक क्विज, र एक महिनापछि पुनरावलोकन। यसरी संरचित निर्णयले साथीसँगको दबाब घटाउँछ र गल्ती सुधार्ने ढोका खुला राख्छ।

Solution (लेखन शैली): ६-चरण फ्लोचार्ट: Define → Collect → List → Score → Decide → Review। “मानक मापदण्ड” र “एक महिने रिभ्यु” दुवै उल्लेख गर्नुहोस्; उदाहरणका लागि “Computer/Account/Major English” को द्रुत तुलना समावेश गर्दा पूर्ण अंक सुरक्षित हुन्छ।

Key Points:

• मापदण्ड-आधारित स्कोरिङ
• परामर्श तर स्वामित्व
• Review checkpoint

#DecisionMaking #StudySkills #ExamPrep

Q2) सक्रिय सुनुवाइले समूह परियोजनामा द्वन्द्व कसरी घटाउँछ? प्रविधि र अभ्यासहरू उदाहरणसहित लेख्नुहोस्।

Marks: 8

उत्तर: सक्रिय सुनुवाइको केन्द्रबिन्दु “पहिले बुझ, अनि उत्तर दे” हो। खुला मुद्रा र आँखाको सम्पर्कले सम्मानको सन्देश दिन्छ; वक्ताको भनाइ Paraphrase गरी “तिमीको सुझाव फील्ड–सर्भे केन्द्रित छ, होइन?” भनेर यकिन गर्नु संवादको पहिलो सुरक्षा–वाल हो। Clarify प्रश्नले ‘अवस्था’ र ‘हित’ छुट्याउँछ; I-Message (“यदि थप अन्तर्वार्ता थप्यौं भने समयसीमा खस्यो भन्ने चिन्ता छ”) ले दोषारोपभन्दा समाधानतर्फ मोड्छ। बैठकको अन्त्यमा संक्षेप बुँदा, कार्य–आइटम, जिम्मेवार व्यक्ति र डेडलाइन लेखेर फोटो/नोट शेयर गर्दा भ्रम घट्छ। सहमति नजुटे, पाठ्यक्रमको रूब्रिक, शब्द–सीमा, वा शिक्षकको निर्देश जस्ता वस्तुगत मानकमा खुड्किलो राखेर निर्णय लिनुहोस्। समयपालक/सहजकर्ता/नोटटेकर जस्ता भूमिकाको घुम्ती प्रयोगले सबैको बोल्ने अवसर सुनिश्चित गर्छ, जसले तर्कलाई प्रतिस्पर्धाभन्दा सह–समाधानमा बदल्छ।

Solution: चार बाकस: Paraphrase → Clarify → I-Message → Measurable Next Steps। विद्यालय परियोजनाबाट एउटा एक–लाइन यथार्थ उदाहरण थप्नुहोस्।

• पहिले बुझ, पछि प्रतिक्रिया
• वस्तुगत मानक
• कार्य–आइटम/डेडलाइन

#Communication #Teamwork #ConflictResolution

Q3) परीक्षा सातामा स्वास्थ्य नबिगारी अध्ययन दक्षता जोगाउने तनाव–व्यवस्थापन दिनचर्या प्रस्ताव गर्नुहोस्।

Marks: 8

उत्तर: हप्ता नक्सा कोरेर अडिग परीक्षाको मितिहरू पहिले राख्नुहोस्। २५–५ को Pomodoro लय (चार चक्रपछि २० मिनेट हिँडाइ/स्ट्रेचिङ) अपनाउँदा थकान ढिलो चढ्छ। रातिको घोटाइभन्दा “स्पेस्ड रिट्रिभल” प्रभावकारी हुन्छ—बेलुका छोटा कार्डमार्फत आत्म–परीक्षण, भोलिपल्ट बिहान ‘नआएका दुई बुँदा’लाई प्राथमिक अभ्यास। पानी, सरल भोजन र ७ घण्टे निद्रा अनिवार्य राख्नुहोस्; निद्राले स्मृति सुदृढ गर्छ। चिन्ता बढ्दा चार–काउन्ट Box Breathing र दुई मिनेटको Visualization (शान्त मनले हल प्रवेश) उपयोगी छ। सामाजिक–सञ्जालमा टाइमर, डिजिटल नोटिफिकेसन–अलर्टहरू सीमित राख्दा ध्यान भंग घट्छ। यदि घबराहट चरम भयो भने साथी/काउन्सेलरसँग खुलेर बोल्नु नै सशक्त कदम हो। यस्तो दिनचर्याले ऊर्जा, मन्थन र पुनरावृत्ति तीनैलाई सन्तुलित राख्छ।

Solution: नमूना तालिका + Pomodoro + Retrieval + Sleep उल्लेख; मानसिक स्वास्थ्य एक-लाइन जोड्दा समग्र अंक सुरक्षित रहन्छ।

• Spaced retrieval
• Sleep = memory
• Movement = कम cortisol

#Stress #StudyRoutine #MentalHealth

[Ad Slot — In-Article Rectangle]

B) DIGITAL & RESEARCH SKILLS

#DigitalSkills #Research #MediaLiteracy #CyberSafety #NEB

Q4) डिजिटल साक्षरता vs मिडिया साक्षरता: भिन्नता र दुवैको एकताले गलत सूचना/ठगी कसरी रोक्छ?

Marks: 8

उत्तर: डिजिटल साक्षरता उपकरण/एपको सुरक्षित/कुशल प्रयोग (पासवर्ड, ब्याकअप, अपडेट, फाइल-सिस्टम) हो भने मिडिया साक्षरता सन्देशको स्रोत/उद्देश्य/तथ्य/पूर्वाग्रह/तर्क परीक्षण गर्ने क्षमतासँग सम्बन्धित छ। दुवै एक हुँदा प्रयोगकर्ता प्लेटफर्ममा सुरक्षित रहँदै सूचना पनि छानबिन गर्छ। जस्तै “फ्री प्रश्नपत्र” लिंक देख्दा डोमेन/URL पथ जाँच, whois/अबाउट, र CRAAP (Currency, Relevance, Authority, Accuracy, Purpose) परीक्षणले धोका भत्किन्छ। २FA, अद्वितीय पासवर्ड र अप्डेट-अनुशासनले अकाउन्ट कब्जा रोक्छ भने क्रस-भेरिफिकेसनले दाबीको विश्वसनीयता जाँच्छ। हडबडी, क्लिकबेट र भावनात्मक शीर्षकबारे सचेत रहँदा फिसिङ, डीपफेक र QR स्क्यामबाट जोगिन सकिन्छ।

Solution: “Tools vs Messages” दुई स्तम्भ, एउटा ठगी लिंकको Worked Example + CRAAP बुँदा राख्नुहोस्।

• Tools ≠ Messages
• CRAAP + 2FA
• Cross-verify

#DigitalLiteracy #MediaLiteracy #FactCheck

Q5) सानो समुदाय सर्वे: फोहोर व्यवस्थापनबारे नैतिक अनुसन्धानका चरणहरू स्पष्ट पार्नुहोस्।

Marks: 8

उत्तर: प्रश्न प्रस्ट्याउनुहोस्—“घरायसी फोहोर छुट्याइँनाको बाधा के?”। दोहोरिन नदिने गरी साहित्य/स्थानीय नियम पढ्नुहोस्। गल्ली/आय-समूह प्रतिनिधित्व हुने नमुना छान्नुहोस्; सूचित सहमति, गोपनीयता र स्वैच्छिक सहभागितालाई प्राथमिकता दिनुहोस्। तटस्थ प्रश्न, सन्तुलित ५-बिन्दु स्केल, र पाइलट परीक्षणपछि भाषा परिष्करण गर्नुहोस्। शिष्ट व्यवहारसहित डेटा सङ्कलन गरी पासवर्ड-सुरक्षित शीटमा राख्नुहोस् र पहिचान हटाएर विश्लेषण गर्नुहोस्—आवृत्ति तालिका, क्रस-ट्याब, सरल ग्राफ। निष्कर्षलाई सिफारिसमा रूपान्तरण गरी वडा/क्लबसँग साझा गर्नुहोस्; सीमितता (साना नमुना/स्व-रिपोर्ट) उल्लेख गर्न नबिर्सनुहोस्। सहभागीलाई एक पेज सारसमेत फर्काउनु विद्वत्–नैतिकता हो।

Solution: Flow: Question → Lit Review → Sample/Consent → Pilot → Collect → Analyze → Report + Ethics।

• प्रतिनिधि नमुना
• Consent/Privacy
• Actionable सिफारिस

#Survey #ResearchEthics #Community

Q6) प्लेजरिज्म के हो? शैक्षिक इमानदारी जोगाउन उद्धरण/पराफ्रेजिङ कसरी गर्नुपर्छ?

Marks: 8

उत्तर: अरूको काम/विचार अनुमति/श्रेय बिना भाव/शब्दसहित अपनाउनु प्लेजरिज्म हो, जसले शैक्षिक विश्वासनीयता तोड्छ। यसलाई रोक्न स्रोत व्यवस्थापन प्राथमिक हो—नोट-टेकिङ गर्दा उद्धरण/पृष्ठ नं. सच्याउँदै राख्ने, प्रत्यक्ष उद्धरणमा उद्धरणचिन्ह र पृष्ठ हाल्ने, पराफ्रेजिङ गर्दा अर्थ जोगाएर आफ्नै वाक्य संरचना/शब्द चयन प्रयोग गर्ने। APA/MLA/Chicago जस्ता मानक शैली अनुसरण गर्दा पाठ्य/सन्दर्भ सूची सुसंगत बन्छ। Turn-in अघि स्व-जाँच गर्ने, चित्र/ग्राफ/डेटा पनि श्रेय दिने, र समूह कार्यमा योगदान स्पष्ट लेख्ने इमानदार अभ्यास हुन्। इमानदारीले विश्वसनीयता, आलोचनात्मक चिन्तन र दीर्घकालीन सीप विकासमा टेवा पुर्‍याउँछ।

Solution: परिभाषा → जोखिम → रोकथाम (Notes, Paraphrase, Style) → एक लाइन उदाहरण (प्रत्यक्ष उद्धरण=“” + page)।

• स्रोत अनुशासन
• उद्धरण शैली
• स्व-जाँच

#Plagiarism #Citation #AcademicIntegrity

[Ad Slot — In-Article Rectangle]

C) EDUCATION & SOCIAL DEVELOPMENT

#Education #Equity #HumanCapital #SchoolCommunity #NEB

Q7) समावेशी शिक्षाले सामाजिक गतिशीलता कसरी बढाउँछ? नेपाल सन्दर्भमा उदाहरणसहित लेख्नुहोस्।

Marks: 8

उत्तर: समावेशी शिक्षा भन्नाले फरक–फरक पृष्ठभूमिका विद्यार्थीलाई पहुँचयोग्य भौतिक सुविधा (र्याम्प/स्वच्छ शौचालय), शिक्षण सहयोग (UDL, सहायक प्रविधि) र सुरक्षित वातावरणमार्फत समान अवसर उपलब्ध गराउनु हो। जब दुर्गम/विपन्न/अपाङ्गता भएका विद्यार्थीले योग्य शिक्षक, भाषा-सहयोग, स्कॉलरशिप र परामर्श पाउँछन्, माध्यमिक-उच्च शिक्षासम्म पुग्ने सम्भावना बढ्छ। बढ्दो प्रमाणपत्र/सीपले रोजगारी/उद्यमतर्फ ढोका खोल्छ र आय वृद्धि हुँदै अन्तर-पीढी असमानता घट्दै जान्छ। करियर-मार्गदर्शन, इण्टर्नशिप र उद्योग भ्रमणले सिकाइलाई प्रत्यक्ष आम्दानीसँग जोड्छ; समुदाय-स्कूल साझेदारीले स्थानीय समस्या समाधानमा विद्यार्थीलाई सहभागी बनाउँछ। यसरी समावेशीता केवल नैतिकता होइन, दीर्घकालीन आर्थिक-सामाजिक गतिशीलताको इन्जिन हो।

Solution: परिभाषा → Inputs (सुविधा/शिक्षक/सहयोग) → Pathway (डिग्री→रोजगार) → Inequality घट्ने तर्क → उदाहरण।

• Access + Quality
• Targeted Support
• School→Work Link

#InclusiveEducation #Mobility #Equity

Q8) विद्यालय–समुदाय साझेदारीबाट प्रत्यक्ष सिकाइ नतिजा सुधार हुने तीन परियोजना प्रस्ताव गर्नुहोस्।

Marks: 8

उत्तर: (क) Reading-Fluency अभियान: अभिभावक/पुस्तकालयसँग मिलेर साप्ताहिक पाठन घण्टा, Read-Aloud दिवस र घर पठाउने कथा-सेट, प्रि-पोस्ट Fluency मापन। (ख) Math-in-Market: नजिकका पसलको बिल/VAT/छूट डेटा प्रयोग गरी प्रतिशत/लाभ/कर अभ्यास; डर घटेर उपयोगिता अनुभूत हुन्छ। (ग) Career-Bridge: उद्योग भ्रमण, मेन्टोरिङ र Mock Interview; विषय छनोट स्पष्ट र सSoft-Skill सुधार। सबै परियोजनामा बेसलाइन, स्वयंसेवक तालिम, र सार्वजनिक ड्यासबोर्ड राख्दा पारदर्शिता बढ्छ। समुदायको सद्भाव संख्यात्मक सुधारमा रूपान्तरित हुन्छ।

Solution: ३ परियोजना = गतिविधि + मापन; “ड्यासबोर्ड/बेसलाइन” जोड्दा परीक्षक सन्तुष्ट हुन्छन्।

• Reading→Fluency
• Applied Numeracy
• Career Exposure

#SchoolCommunity #ProjectBasedLearning #Outcomes

Q9) नागरिकता शिक्षा कक्षामा प्रयोग गर्न सकिने ‘मिनी सार्वजनिक सुनुवाइ’ मोडेल वर्णन गर्नुहोस्।

Marks: 8

उत्तर: कक्षामा सानो Ward-Hearing सिमुलेसन बनाउन सकिन्छ—विद्यार्थीहरूलाई नागरिक/जनप्रतिनिधि/माध्यम/समिति भूमिका दिई स्थानीय विषय (रास्ता, पानी, खेलमैदान) छानिन्छ। प्रस्तावक समूहले तथ्य/बजेट/समयरेखा प्रस्तुत गर्छ; प्रतिपक्षले जोखिम/वैकल्पिक उपाय राख्छ। ‘Chair’ ले समय/शिष्टाचार कायम गराउँछ; अन्त्यमा सर्वसम्मत सिफारिस, जिम्मेवार निकाय र ३०-दिने अनुगमन बुँदा तय हुन्छ। यसले तर्क, प्रमाण, सहभागिता र Jawafdehita सिकाउँछ।

Solution: भूमिका → विषय → प्रस्तुति → बहस → सिफारिस/अनुगमन; एउटा सूचक (उदा., “७ दिनभित्र कार्य–योजना”) लेख्नुहोस्।

• Evidence-based debate
• Roles & Rules
• Follow-up metric

#Civics #PublicHearing #ActiveLearning

[Ad Slot — In-Article Rectangle]

D) SOCIAL UNITY & DIVERSITY

#Diversity #Inclusion #SocialCohesion #SchoolCulture #NEB

Q10) विविधतामा एकता: नीति र दैनिक अभ्यासले कसरी विश्वास र सहकार्य बढाउँछ?

Marks: 8

उत्तर: समावेशी अधिकार, गैर-भेदभाव, भाषिक पहुँच र प्रतिनिधित्व नीतिले संरचनात्मक अवरोध घटाउँछ। विद्यालयमा मिश्रित समूहकार्य, बहुभाषिक सूचना, र सांस्कृतिक-उत्सवको साझा आयोजना हुँदा “पराइ” प्रति जिज्ञासा र सम्मान बढ्छ। समुदायमा संवाद–वृत्त, साझा सेवा-परियोजना (रोपाइँ/सफाइ), र निष्पक्ष सेवा-प्रवाहले भरोसा घनिभूत हुन्छ। गल्ती/आहतमा Restorative-Practice अपनाउँदा सम्बन्ध मर्मत हुन्छ। यस्तो वातावरणमा फरक पहिचान संसाधन बन्छ—कला/व्यापार/पर्यटन/नवप्रवर्तनका नयाँ बाटो खुल्छन्।

Solution: Policy (अधिकार/भाषा/हायरिङ) + Practice (संवाद/उत्सव/साझा-काम) दुई–उपशीर्षकमा लेख्नुहोस्, अन्त्यमा लाभ–रेखा राख्नुहोस्।

• Rights + Respect
• Dialogue + Joint work
• Restorative repair

#SocialUnity #Inclusion #Diversity

Q11) समानता (Equality) र समता (Equity) बीचको भिन्नता उदाहरणसहित स्पष्ट पार्नुहोस्।

Marks: 8

उत्तर: समानता सबैलाई एउटै सुविधा हो; समता आवश्यकताको आधारमा सहयोग हो। ऐतिहासिक/भौगोलिक असमानताले सुरुवाती लाइन नै अघिपछि हुँदा समानता मात्रले खाडल भर्दैन। दुर्गमका विद्यार्थीलाई छात्रावास/खाना/यातायात, भाषिक पृष्ठभूमिका लागि परिशिष्ट कक्षा जस्ता लक्षित सहयोग समता हो। एकै लक्ष्यसम्म पुग्न आवश्यक उचाइ/स्रोत फरक-फरक हुन सक्छ। तसर्थ नीतिमा “एकै नियम” र “आवश्यकता-आधारित समर्थन” दुवैको बुद्धिमान मिश्रण चाहिन्छ।

Solution: परिभाषा → समस्या → उपाय (लक्षित कार्यक्रम) → एक यथार्थ उदाहरण (स्कॉलरशिप/दुर्गम)।

• Same vs Need-based
• History matters
• Smart mix

#Equity #Equality #SocialJustice

Q12) सामाजिक पूँजी के हो? क्लब/सहकारी/स्वयंसेवाले संकटमा किन फरक पार्छ?

Marks: 8

उत्तर: विश्वास, नियम र सञ्जालको जम्मा सामाजिक पूँजी हो जसले सामूहिक कार्य चाँडो समन्वय गराउँछ। नियमित बैठक/फोन-सूची/साझा उपकरण राख्ने क्लब/सहकारीले बाढी/भूकम्पमा उद्धार/सूचना/रसद चाँडै चलाउँछन्। स्वयंसेवाले उमेर/जात/भाषा पार पारस्परिकता बढाउँछ; अफवाहभन्दा प्रमाणमा टेकेको सूचना बगाउँछ। पूर्व-परिचय र अभ्यास भएका समूहले नौकरशाही कुनेट हटाएर प्रत्यक्ष सहयोग पुर्‍याउँछन्।

Solution: परिभाषा → संकट-उदाहरण → संस्थागत अभ्यास → लाभ–रेखा (Risk reduction) लेख्नुहोस्।

• Trust & networks
• Rapid coordination
• Mutual aid

#SocialCapital #Community #Resilience

[Ad Slot — In-Article Rectangle]

E) COMMUNITY & CIVIC CONSCIOUSNESS

#Civics #Participation #Accountability #RTI #NEB

Q13) सामाजिक अडिट: विद्यालय/वडाको परियोजनामा गुणस्तर बढाउने चरणबद्ध विधि वर्णन गर्नुहोस्।

Marks: 8

उत्तर: सामाजिक अडिट नागरिकद्वारा परियोजनाको खर्च/नतिजाको खुला समीक्षा हो। पहिलो चरणमा बजेट/टेन्डर/बिल/समयरेखा सार्वजनिक गरिन्छ; लाभग्राही टोलीले सामग्री/कामको गुणस्तर प्रत्यक्ष जाँच्छ। दोस्रोमा खुला बैठकमा निष्कर्ष पढिन्छ; ठेकेदारसँग समयबद्ध सुधार/कमी-बेसी सहमति हुन्छ। तेस्रोमा अनुगमन-प्रतिवेदन सार्वजनिक बोर्ड/अनलाइनमा टाँसिँदा पारदर्शिता स्थिर बन्छ। यस प्रक्रियाले चुहावट घटाई विश्वास बढाउँछ, आगामी परियोजनालाई पनि उच्च मापदण्डमा बाँध्छ।

Solution: Disclosure → Verification → Public Hearing → Corrective Action → Follow-up सूचक (जस्तै, “कक्षा प्रयोगयोग्य मिति”)।

• Transparency
• Citizen verification
• Time-bound fixes

#SocialAudit #GoodGovernance #Community

Q14) RTI प्रयोगका आधारभूत कदम र अस्वीकृतिमा अपील प्रक्रिया लेख्नुहोस्।

Marks: 8

उत्तर: सूचना अधिकार आवेदनमा विषय, अवधि, अपेक्षित ढाँचा (फोटोकपी/डिजिटल) स्पष्ट लेख्नुहोस्। दस्तुर/समयसीमा बुझेर रसीद राख्नु आवश्यक छ। तोकिएको समयमा जवाफ नआए वा अपूरो भए प्रथम अपील सम्बन्धित अधिकारीमा, दोहोर्‍याएपछि उच्च नियामक निकायमा दर्ता गर्नुहोस्। आवेदन शिष्ट/संक्षिप्त, तथ्यमा आधारित र सार्वजनिक चासो जोडेर लेख्दा सफलता बढ्छ। प्राप्त सूचना ड्यासबोर्ड/नोटिसमा सारांशित गर्दा सामूहिक जवाफदेहिता बृद्धि हुन्छ।

Solution: File → Fee/Timeline → Response → Appeal-I/II; “सार्वजनिक चासो” वाक्यांश अवश्य जोड्नुहोस्।

• Clear request
• Receipt & timeline
• Two-tier appeal

#RTI #CivicRights #Transparency

Q15) मतदाता शिक्षा: नीति-आधारित छनोट हुन आवश्यक तीन अभ्यासहरू प्रस्ट्याउनुहोस्।

Marks: 8

उत्तर: पहिलो, Registration/नामावली सुनिश्चित र गोप्य मतदानको अर्थ बुझ्ने। दोस्रो, Manifesto तुलना—पुराना कामको प्रगति, नयाँ नीतिको खर्च/स्रोत/समय, पारदर्शिताका उपाय हेर्ने; Debate/Fact-checkमार्फत दावाहरू जाँच्छ। तेस्रो, घृणा/जात/धर्म/पैसामाथि होइन, शिक्षा/स्वास्थ्य/यातायात/रोजगारजस्ता सार्वजनिक सेवाका सूचकमा आधारेर निर्णय गर्ने। यस्तो अभ्यासले भावनात्मक तरंगभन्दा दीर्घकालीन लाभ रोज्न मद्दत गर्छ।

Solution: ३-बुँदा—Register, Compare, Verify; Mock-Poll/Fact-check एउटा लाइन थप्दा पूर्णता आउँछ।

• Voter list
• Policy comparison
• Myth busting

#Elections #VoterEducation #Civics

[Ad Slot — In-Article Rectangle]

F) CONSUMER PROTECTION

#ConsumerRights #Complaint #EcommerceSafety #NEB

Q16) उपभोक्ता अधिकार र सुरक्षित गुनासो दर्ता मार्ग: चरणबद्ध विवरण दिनुहोस्।

Marks: 8

उत्तर: अधिकार: सुरक्षा, सूचना, छनौट, सुनुवाइ, क्षतिपूर्ति। त्रुटिपूर्ण/म्याद गुज्रेको वस्तुमा प्रयोग रोक्दै बिल, ब्याच/सीरियल, फोटो/भिडियो जस्ता प्रमाण सङ्कलन गर्नुहोस्। विक्रेतालाई लिखित उजूरी (समस्या, कानुनी आधार, अपेक्षित Remedy—Refund/Replace/Repair) पठाउनुहोस्; बेवास्ता भए वितरक/नियामकमा प्रतिलिपिसहित दर्ता गर्नुहोस्। इमानदार सार्वजनिक समीक्षा राख्दा अन्य उपभोक्ता सचेत हुन्छन्। शान्त, तथ्यपरक र दस्तावेज-सम्पन्न प्रक्रिया छिटो परिणाम दिन्छ।

Solution: ५ अधिकार नामाना; Evidence → Seller → Distributor/Regulator → Public Review क्रम मै लेख्नुहोस्।

• Know 5 rights
• Document everything
• Formal escalation

#Consumer #Redress #Quality

Q17) E-commerce/डिजिटल भुक्तानीका तीन सुनौलो नियम लेख्नुहोस् (विद्यार्थीमैत्री)।

Marks: 8

उत्तर: (१) प्रमाणित प्लेटफर्म र “https”/स्पेलिङ जाँच; रिटर्न नीति/रेटिङ पढ्ने। (२) OTP/UPI-PIN गोप्य राख्ने, २FA अनिवार्य, SMS/ईमेल अलर्ट अन। सार्वजनिक Wi-Fi मा भुक्तानी नगर्ने। (३) डेलिभरीमा निरीक्षण/अनबक्सिङ रेकर्ड; गल्ती भेटे तुरुन्त लिखित उजूरी। पासवर्ड-म्यानेजर, सीमित Spending-Limit, र QR स्क्यान गर्दा व्यापारीको नाम/रकम निश्चित गर्ने बानीले धोका घटाउँछ।

Solution: ३ सुनौलो नियम बुँदागत; Alerts/Limit एउटा लाइन थप्नुहोस्।

• Verified seller
• OTP/2FA hygiene
• Inspect & record

#Ecommerce #DigitalPayments #Safety

Q18) भ्रामक विज्ञापन पहिचान: सामान्य संकेत र उपभोक्ता प्रतिकार रणनीति लेख्नुहोस्।

Marks: 8

उत्तर: अत्यधिक दाबी (“Zero risk/Guaranteed cure”), सूक्ष्म फाइन-प्रिन्ट, असंगत प्याकेजिङ/स्पेलिङ, र गैर-प्रमाणित सेलिब्रिटी–एन्डोर्समेन्ट सामान्य संकेत हुन्। दाबीको स्रोत/डेटा/मानक माग्नुहोस्; नपाए सावधान रहनुहोस्। प्रमाण (स्क्रिनसट/बिल/प्रोडक्ट फोटो) संकलन गरी विज्ञापन नियामक/उपभोक्ता मञ्चमा उजूरी दर्ता गर्नुहोस्। सचेत समीक्षा र समुदायमा सचेतना सन्देश शेयर गर्दा बजार सुधारिन्छ।

Solution: “संकेत” सूची → “प्रतिकार” चरण; एउटा तथ्य-जाँच उदाहरण राख्नुहोस्।

• Over-claims = red flag
• Demand evidence
• File formal complaint

#Ads #ConsumerProtection #FactCheck

[Ad Slot — In-Article Rectangle]

G) GEOGRAPHY & SOCIAL LIFE

#Geography #Population #Environment #NEB

Q19) जनसांख्यिकीय संक्रमणको सार र “युवा डिभिडेन्ड” उपयोग गर्नुभएको रणनीति के–के?

Marks: 8

उत्तर: जनसांख्यिकीय संक्रमण उच्च जन्म/मृत्युबाट निम्न जन्म/मृत्युसम्मको चरणीय रूपान्तरण हो; मध्य चरणमा काम-योग्य जनसंख्या बढ्दा तीलाई सीप/काम मिले आर्थिक–डिभिडेन्ड आउँछ। नेपालका लागि TVET, डिजिटल साक्षरता, उद्यम–बीउपूँजी, र करियर–काउन्सेलिङ प्राथमिक छन्। महिला श्रम-भागीदारी, माइक्रो–क्रेडिट, र क्षेत्रीय उद्योगले अवसर फैलाउँछन्। नत्र यही ‘युवा-बल’ बेरोजगारी/हतोत्साहमा रूपान्तरित हुन्छ। समयमै लगानीले जनसंख्यालाई शक्ति बनाउँछ।

Solution: ४-चरण वक्र उल्लेख + Skill/Jobs/Entrepreneurship तिनै स्तम्भ राख्नुहोस्।

• Stage model
• Window of opportunity
• Skill→Jobs→Growth

#Demography #Youth #Skills

Q20) प्राकृतिक विपद् जोखिम घटाउने स्थानीय उपाय (पहाड vs तराई) विस्तारमा लेख्नुहोस्।

Marks: 8

उत्तर: पहाड: टेरेस सुदृढीकरण, सतह-निकास व्यवस्थापन, पहिरो-जोखिम नक्सा, सामुदायिक ट्रिगर-पोस्टर, र साना रिटेनिङ–वाल। तराई: बाढी-सहनशील बाली, उचाइमा मोटर/ट्युबवेल, आपतकालीन मार्ग/आश्रय साइन-एज, र जल-निकासका सिफ्टेड ग्रेटहरू। स्वास्थ्य पोस्टमा तातो-लहर योजना, ORS/औषधि भण्डारण; विद्यालयमा त्रैमासिक ड्रिल/गो-ब्याग। SMS/EWS/सायरन जस्ता सस्तो प्रविधि र स्थानीय ज्ञानको सहकार्यले जोखिम धेरै घट्छ।

Solution: Hills vs Tarai तालिका-सोच; Health/School ड्रिल र Tech + Local blend जोड्नुहोस्।

• Reduce exposure
• Build to code
• Practice & insure

#DRR #LocalAction #ClimateAdaptation

Q21) पर्यावरणीय प्रदूषणका प्रकार र नियन्त्रण उपायहरू संक्षेप तर प्रभावकारी ढङ्गले प्रस्तुत गर्नुहोस्।

Marks: 8

उत्तर: हावा/पानी/माटो/ध्वनि प्रदूषण स्वास्थ्य र पारिस्थितिक सन्तुलनका विरोधी छन्। स्रोतमै नियन्त्रण—स्वच्छ उर्जा, धुलो-नियन्त्रण, औद्योगिक Effluent मापदण्ड; फोहोर छुट्याइँ, कम्पोस्ट/रिसाइकल, र खुला क्षेत्र संरक्षण अपरिहार्य। सार्वजनिक यातायात/साइकलिङ/पैदल-मैत्री पूर्वाधारले उत्सर्जन घटाउँछ। समुदाय–सरकार सहकार्य र पारदर्शी डाटा ड्यासबोर्डले सुधार निरन्तर राख्छ।

Solution: Type→Control→Behaviour→Policy क्रम; एउटा Local dashboard/air-sensor उदाहरण दिनुहोस्।

• Source control
• Waste segregation
• Green mobility

#Pollution #Environment #Sustainability

[Ad Slot — In-Article Rectangle]

H) URBANIZATION & MIGRATION

#Urbanization #Migration #Housing #Mobility #NEB

Q22) शहरीकरणका Pull/Push चालकहरू र समावेशी शहरका दुई प्रमाण-आधारित समाधान लेख्नुहोस् (नेपाल सन्दर्भ)।

Marks: 8

उत्तर: Pull: रोजगारी, कलेज, स्वास्थ्य, यातायात; Push: ग्रामीण सेवा अभाव, जलवायु जोखिम, कम कृषि-प्रतिफल। परिणाम—अवसरसँगै भीड, भाडादर, अनौपचारिक बस्ती। समाधान-१ Transit-Oriented Development: सार्वजनिक यातायात धुरी वरपर Mixed-Use, पैदल/साइकल सुरक्षित गल्ली, पार्किङ नियन्त्रण—आवा-गमन छोटो र हावा सफा। समाधान-२ Inclusionary Zoning/Serviced Plots: कानुनी सस्तो आवास, भाडा-भाउचर, आधारभूत सेवा, जसले निम्न-आय परिवारलाई सुरक्षित बास दिन्छ। वडा-स्तरीय रोजगारी/ड्यासबोर्ड जोडिँदा वृद्धि व्यवस्थापित अवसरमा रूपान्तरित हुन्छ।

Solution: Push vs Pull तालिका शैली; TOD + Inclusionary को लाभ स्पष्ट गर्नुहोस्।

• Push/Pull clarity
• TOD corridors
• Legal affordable units

#SustainableCities #Housing #UrbanPlanning

Q23) सुरक्षित प्रवासन नीतिका तत्व र फर्केका कामदारको पुन:एकीकरण उपायहरू प्रस्ताव गर्नुहोस्।

Marks: 8

उत्तर: प्रस्थानअगाडि सत्यापित करार, ओरीएन्टेसन, बीमा; गन्तव्यमा दूतावास हॉटलाइन/आश्रय; सीप-प्रमाणीकरणले ज्याला/सुरक्षा बढाउँछ। फर्किएपछि One-Window Desk बाट सीप-म्यापिङ, उद्योग-म्याच, उद्यम–अनुदान/मेन्टोरिङ; परिवार पुनर्समायोजन परामर्श। प्रवासीमैत्री बैंकिङ—कम शुल्क, Remit→Save nudges—आयलाई सम्पत्तिमा बदल्छ। यसरी प्रवासन ‘फन्दा’ होइन, ‘सिँढी’ बन्छ।

Solution: Pre-departure → On-site → Return/Reintegration → Finance; प्रत्येकमा एउटा ठोस लाइन।

• Verified contract
• Skill recognition
• Reintegration desk

#Migration #DecentWork #Policy

Q24) शहरी गरीबी र अनौपचारिक बस्ती: कारण/उपाय विस्तृत विश्लेषण गर्नुहोस्।

Marks: 8

उत्तर: अस्थिर आय, उच्च भाडा, कानुनी पहिचान/सेवाको अभावले अनौपचारिक बस्ती बढ्छ। समाधानमा Inclusionary Housing, Sites-and-Services, सामुदायिक बचत समूह, कौशल-तालिम, र आधारभूत सेवा (पानी/स्वच्छता/बत्ती) प्राथमिक छन्। ID/ठेगाना प्रमाण उपलब्ध हुँदा शिक्षा/स्वास्थ्य/वित्त पहुँच खुल्छ। समुदाय-आधारित योजना र सामाजिक सुरक्षा सँगसँगै आवास–कानुनीकरणले दीर्घकालीन स्थिरता दिन्छ।

Solution: Drivers → Housing/Livelihood/ID → Community planning; एउटा स्थानीय केस-संकेत राख्नुहोस्।

• Urban poverty drivers
• Affordable housing
• Legal identity

#UrbanPoverty #Housing #Inclusion

[Ad Slot — In-Article Rectangle]

I) ECONOMY & DEVELOPMENT

#Economy #PublicFinance #MSME #SustainableDevelopment #NEB

Q25) MSME/सहकारी किन रोजगारी सृजनाको मेरुदण्ड हुन्? सुशासन कसरी ग्यारेन्टी गर्ने?

Marks: 8

उत्तर: MSME/सहकारीले स्थानीय कच्चा पदार्थ र सीपलाई मूल्य-श्रृंखलासँग जोडेर नजिकै रोजगारी बनाउँछन् (दूध→चीज, जडीबुटी→तेल, बाँस→फर्निचर)। वित्त/बजार/प्राविधिक मापदण्ड झन्झटिला हुँदा PO-based कर्जा, साझा प्रशोधन केन्द्र, Branding/Barcoding सहायक हुन्छन्। सुशासनका लागि पारदर्शी लेखा, सदस्यीय अडिट, हित-द्वन्द्व नीति, डिजिटल बिलिङ/भुक्तानी अपनाउनुपर्छ। मेन्टोरिङ र इ-कमर्स-निर्यातले स्केल/आय बढाउँछ।

Solution: Value chain → Constraints → Supports → Governance; एक उत्पादन-उदाहरण जोड्नुहोस्।

• Local value chain
• Finance/Market help
• Audit & e-invoicing

#MSME #Cooperatives #Jobs

Q26) करको भूमिका र नागरिकले पारदर्शी खर्च सुनिश्चित गर्न गर्नुपर्ने कामहरू लेख्नुहोस्।

Marks: 8

उत्तर: करबाट विद्यालय/स्वास्थ्य/पूर्वाधार/विपद् प्रतिक्रिया धानिन्छ। न्यायोचित कर क्षमताअनुसार योगदान र समान व्यवहार माग्छ। नागरिक पक्षले VAT-बिल संकलन, वडाबजेट अवलोकन, सार्वजनिक सुनुवाइ/RTI, र “मनी-म्याप” जस्ता ड्यासबोर्ड प्रयोग गर्नुपर्छ। संकलन र खर्च दुवै पारदर्शी हुँदा लगानीको विश्वास र सेवाको गुणस्तर उकासिन्छ।

Solution: Role → Equity principle → Oversight Tools (Bill, Budget, Hearing, RTI)।

• Revenue→Services
• Equity in tax
• Public oversight

#Taxation #PublicServices #Civics

Q27) दिगो विकास: People–Planet–Prosperity त्रिकोण सन्तुलन कसरी? उदाहरणसहित।

Marks: 8

उत्तर: विकास केवल GDP होइन; मानव विकास, सामाजिक न्याय र वातावरणीय वहनक्षमता सँगसँगै समृद्धि हो। हरित ऊर्जा, ऊर्जा-दक्ष भवन, स्वच्छ यातायात र सामाजिक सुरक्षा जस्ता नीतिले अल्पकालीन नाफाभन्दा दीर्घकालीन स्थिरता रोज्न प्रेरित गर्छन्। विद्यालय/कार्यालयमा छाना-सोलार, दक्ष उपकरण, र फोहोर-छुट्याइँले लागत घटाउँछ र सचेतना बढाउँछ।

Solution: 3-P फ्रेम → Policy tools → One local example (छाना-सोलार/बिल्डिङ कोड)।

• Beyond GDP
• Carrying capacity
• Green policy mix

#SustainableDevelopment #Economy #SDGs

[Ad Slot — In-Article Rectangle]

J) HISTORY OF NEPAL

#HistoryOfNepal #Democracy #Federalism #NEB

Q28) 1951–1990–2006/07: नेपाली लोकतान्त्रिक यात्राका माइलस्टोन र नागरिकका पाठहरू संक्षेपमा लेख्नुहोस्।

Marks: 8

उत्तर: 1951 को परिवर्तनले निरंकुशता अन्त्य गर्दै आधुनिक संस्थागत प्रक्रिया खोल्यो तर अस्थिरता पनि देखियो। 1990 को जनआन्दोलनले बहुदलीय लोकतन्त्र, मौलिक अधिकार र स्वतन्त्र प्रेसलाई संविधानिक बनायो। 2006/07 को आन्दोलनमा जनसत्ता प्रष्ट भई शान्ति-प्रक्रिया र संविधानसभाबाट संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र सम्भव भयो। नागरिकका पाठ—नीतिमा आधारित मतदान, बजेट/कार्यसम्पादन निगरानी, प्रेस स्वतन्त्रता र कानूनी शासनको रक्षा बिना लोकतन्त्र टिक्दैन।

Solution: तीन माइलस्टोन + परिणाम + “Citizen duty” अन्तिम रेखा; कालक्रम स्पष्ट राख्नुहोस्।

• Milestones→Outcomes
• People’s sovereignty
• Monitor & vote

#NepalHistory #Democracy #Civics

Q29) संघीयता: अवसर/चुनौती/सुधार—व्यवहारिक रूपले कसरी सफल बनाउने?

Marks: 8

उत्तर: अवसर—सेवा नजिक्याउने, स्थानीय स्रोत परिचालन, जवाफदेहिता। चुनौती—क्षमता अभाव, समन्वय/वित्तीय समानीकरण, नीति दोहोरोपन। सुधार—स्पष्ट अधिकार-सूची, डाटा-आधारित अनुदान, क्षमता विकास, डिजिटल प्रशासन र सार्वजनिक ड्यासबोर्ड। शिक्षा/स्वास्थ्य जस्ता सेवामा स्थानीय मापदण्ड र खुलेआम सूचक बोर्डले नतिजा दृश्यमान बनाउँछ।

Solution: 3-भाग हेडिङ: Opportunities/Challenges/Reforms; एउटा सेवा-ड्यासबोर्ड उदाहरण।

• Proximity & accountability
• Coordination & capacity
• Data-driven finance

#Federalism #Governance #NEB

Q30) प्रेस स्वतन्त्रता र उत्तरदायित्व: लोकतान्त्रिक स्वास्थ्यका सूचक किन मानिन्छन्?

Marks: 8

उत्तर: स्वतन्त्र प्रेसले सत्ता/बजार/समाजका त्रुटिहरू सार्वजनिक गर्दै जानकारी-अन्तरलाई घटाउँछ; तथ्यमा आधारित बहस र नागरिक निर्णयको गुणस्तर बढ्छ। उत्तरदायित्व भनेको प्रेसले आचारसंहिता, स्रोत-पुष्टि, त्रुटि-सुधार र वैयक्तिक/सामुदायिक सम्मान जोगाउनु हो। दुवै सन्तुलनले गलत सूचना/घृणा-प्रचारको प्रतिरोध, पारदर्शिता र सुशासनमा प्रत्यक्ष योगदान गर्छ।

Solution: Freedom + Responsibility दुई उपशीर्षक; “Fact-check/Correction policy” एउटा पङ्क्ति।

• Watchdog role
• Ethical standards
• Transparent corrections

#PressFreedom #Accountability #Democracy

[Ad Slot — Bottom Responsive]

Empirical Ten — ट्युसन कक्षा (Grade 01–12)

Home/Institutional ट्युसन कक्षा (कक्षा १ देखि १२, प्रमुख विषयहरू) उपलब्ध। काउन्सेलिङ, नोट्स, Mock Tests को लागि सम्पर्क: WhatsApp 9851402725 • Fiber 9810333725। स्थान: बनेश्वर, काठमाडौं।

#Tuition #Kathmandu #Grade1to12 #EmpiricalTen

Recent Posts — Empirical Ten

Prepared by Empirical Ten • Grade 01–12 Tuition (Home/Institutional) • Baneshwor, Kathmandu • empiricalten.blogspot.com • WhatsApp: 9851402725 • Fiber: 9810333725
#NEB #Grade12 #SocialStudies #ExamBank #EmpiricalTen #Kathmandu #Baneshwor #Tuition #SEO #MobileFriendly