Grade 12 Social Studies NEB – 30 Important Questions, Perfect Answers & Key Points

← Back to Master Post: Grade 12 Social Studies — 30 Must Q&As

NEB Grade 12 Social Studies — 30 Exam Questions, 3-Paragraph Answers & Key Points (Set 5)

Fully aligned to NEB style • Each Q tagged with topic + marks • Example + Key Points • Mobile friendly

#NEB #Grade12 #SocialStudies #ExamPrep #LifeSkills #DigitalSkills #Civics #Economy #Geography #HistoryOfNepal

Quick Jump:

Socialization • Deviance • Urbanization • Migration • Education • Digital vs Media Literacy • Consumer • Biodiversity • DRR • Federalism

Q1) समाजीकरण (Socialization) के हो? प्रमुख एजेण्टहरू लेख्नुहोस्।

Topic: Social Unity & Diversity Marks: 2/5/10 Keywords: family, school, peers, media, values

समाजीकरण व्यक्ति जन्मेदेखि जीवनभर समाजको मान्यता, मूल्य, भाषा र व्यवहार सिक्ने प्रक्रियालाई जनाउँछ। यसले चरित्र, पहिचान र “हामी” भाव निर्माण गर्छ।

प्रमुख एजेण्टहरू: परिवार (प्राथमिक), विद्यालय, साथीसंगी समूह, मिडिया/इन्टरनेट, धार्मिक–सांस्कृतिक संस्था, समुदाय र कार्यस्थल।

यी एजेण्टहरू मिलेर भूमिकाबोध, अधिकार–कर्तव्य र जिम्मेवारीको अभ्यास गराउँछन्; नीति/कानूनले औपचारिक दिशा दिन्छ।

उदाहरण: घरमा शिष्टाचार → विद्यालयमा नियम → टोलीमा सहकार्य → अनलाइन शिष्टाचार।

Key Points:

• जीवनभरको सिकाइ; पहिचान/मूल्य विकास
• परिवार–विद्यालय–साथी–मिडिया प्रमुख
• भूमिकाबोध र सामाजिक नियन्त्रण

↩ Back to Master Post

#Socialization #NEB #Grade12 #Values #ExamPrep

Q2) संस्कृति (Culture) र सभ्यता (Civilization) बीच भिन्नता।

Topic: Culture Marks: 2/5 Keywords: beliefs, institutions, artifacts

संस्कृति विश्वास, मान्यता, भाषा, कला र व्यवहारको समष्टि हो—“हामी कसरी सोच्छौं/बाच्छौं” भन्ने पक्ष।

सभ्यता संरचना, संस्था, प्रविधि र भौतिक प्रगतिको स्तर हो—“हामीले के निर्माण गरेका छौं/कति उन्नत छौं” भन्ने पक्ष।

दुवै परस्परपूरक: समृद्ध संस्कृतिले सभ्यतालाई दिशा दिन्छ; उन्नत सभ्यताले संस्कृति संरक्षण/विकास सम्भव बनाउँछ।

उदाहरण: मन्दिर (सभ्यता) भित्र मनाइने पर्व/रीति (संस्कृति)।

• Culture = मान्यता/आचरण
• Civilization = संस्था/भौतिकता
• परस्पर निर्भरता

#Culture #Civilization #Heritage #NEB

Q3) सामाजिक नियम/मान्यता किन आवश्यक छन्?

Topic: Social Order Marks: 2/5

साझा नियमले अपेक्षित व्यवहार स्पष्ट पार्दै विश्वास र सहकार्य सम्भव बनाउँछ।

नियम उल्लङ्घन रोक्न अनौपचारिक (प्रशंसा/आलोचना) र औपचारिक (कानून/दण्ड) नियन्त्रण हुन्छ।

सीप/सचेतना/समान अवसरले नियम पालना बढ्छ र विकृति घट्छ।

उदाहरण: ट्राफिक नियम पालनले दुर्घटना/समय दुबै बचत।

• साझा निर्देश = पूर्वानुमेयता
• Formal/Informal control
• Education & equity

#Norms #SocialControl #Civics #Exam

Q4) विकृति (Deviance) र सामाजिक नियन्त्रण—संक्षेप।

Topic: Deviance & Control Marks: 2/5/10

विकृति भनेको प्रचलित नियम/मूल्यविपरीत जाने आचरण हो; सबै विकृति अपराध होइन, तर सबै अपराध विकृति हो।

नियन्त्रण दुई तहमा हुन्छ—अनौपचारिक (परिवार/समुदाय) र औपचारिक (कानून/न्यायपालिका/प्रशासन)।

निवारण: शिक्षा, रोजगारी, परामर्श, समान न्यायिक पहुँच र पुनर्स्थापनात्मक न्याय।

उदाहरण: विद्यालयमा restorative circle अपनाएर व्यवहार सुधार।

• Deviance ≠ necessarily crime
• Two-track control
• Prevention > punishment

#Deviance #Justice #RuleOfLaw #NEB

Q5) विविधतामा एकता कसरी सम्भव? (Policy + Practice)

Topic: Social Unity & Diversity Marks: 5/10

समावेशी अधिकार, गैर-भेदभाव, र प्रतिनिधित्वले साझा पहिचान बलियो बनाउँछ।

विद्यालय/समुदायमा अन्तरसंवाद, साझा परियोजना, बहुभाषिक सेवाले विश्वास बढाउँछ।

समान अवसर, डाटा-आधारित नीतिहरू र संवैधानिक ग्यारेन्टी आवश्यक।

उदाहरण: “बहुभाषिक सभा + सांस्कृतिक मेला + स्वैच्छिक सेवा”।

• Rights + representation
• Dialogue & joint work
• Targeted equity

#Diversity #Inclusion #SocialUnity #ExamTips

Q6) शहरीकरण (Urbanization) का कारण/प्रभाव र समाधान—नेपाल सन्दर्भ।

Topic: Urbanization Marks: 5/10

Pull factors: सेवा/रोजगारी/शिक्षा; Push factors: ग्रामीण आय/सेवा अभाव र जोखिम।

प्रभाव: सेवा/अवसर बढे पनि भीड, आवास अभाव, प्रदूषण, अनौपचारिक बस्ती।

समाधान: ट्रान्जिट-ओरिएन्टेड योजना, सस्तो आवास, हरित यातायात, क्षेत्रीय सन्तुलित विकास।

उदाहरण: साइक्लिङ लेन, mixed-use corridor, inclusionary zoning।

• Push vs Pull
• Pros & cons
• Green, inclusive planning

#UrbanPlanning #SDG11 #NEB #Kathmandu

Q7) बसाइँसराइ (Migration) का प्रकार, फाइदा/जोखिम र नीति सिफारिस।

Topic: Migration Marks: 5/10

प्रकार: आन्तरिक (ग्रामीण–शहरी, अन्तरप्रदेश) र अन्तर्राष्ट्रिय (काम/शिक्षा/शरण)।

फाइदा: आय/सीप/रेमिट्यान्स; जोखिम: मस्तिष्क-पलायन, शोषण, परिवार विखण्डन।

नीति: सुरक्षित प्रवासन, सीप मान्यकरण, पुन:एकीकरण, स्थानीय रोजगारी प्रवर्द्धन।

उदाहरण: Returnee entrepreneurship अनुदान + incubation।

• Types & drivers
• Benefits/risks
• Safe + reintegration

#Migration #Remittance #Policy #NEB

Q8) शहरी गरीबी र अनौपचारिक बस्ती—उपायहरू।

Topic: Urban Poverty Marks: 5

आय अस्थिरता, उच्च भाडा, सेवा/पहिचान अभाव हुँदा अनौपचारिक बस्ती बढ्छ।

उपाय: सस्तो आवास, आजीविका तालिम, आधारभूत सेवा, कानुनी पहिचान।

समुदाय-आधारित योजना र सामाजिक सुरक्षा अनिवार्य।

उदाहरण: Sites-and-services + community savings।

• Drivers of slums
• Housing & livelihoods
• Community planning

#UrbanPoverty #Housing #Inclusion #NEB

Q9) शिक्षा र सामाजिक विकासबीच सम्बन्ध।

Topic: Education & Social Development Marks: 5

शिक्षाले मानव पूँजी, नागरिकता र नवप्रवर्तन बढाउँछ; सामाजिक गतिशीलता सम्भव बनाउँछ।

समावेशी पहुँचले असमानता घट्छ; गुणस्तरले उत्पादकता र स्वास्थ्यमा सुधार ल्याउँछ।

समुदाय–स्कुल साझेदारीले स्थानीय समस्यालाई सिकाइसँग जोड्छ।

उदाहरण: “School to Work” परियोजना/इण्टर्नशिप।

• Human capital
• Equity effects
• Community linkage

#Education #SocialDevelopment #NEB

Q10) डिजिटल साक्षरता vs मिडिया साक्षरता—भिन्नता र महत्व।

Topic: Digital & Research Skills Marks: 2/5

डिजिटल साक्षरता = उपकरण/ऐप उपयोग, सुरक्षा र डाटाको आधारभूत ज्ञान।

मिडिया साक्षरता = सामग्री/स्रोत/पूर्वाग्रह पहिचान र तथ्य जाँच गर्ने क्षमता।

दुवैको मेलले साइबर जोखिम र गलत सूचना दुवैबाट जोगाउँछ।

उदाहरण: 2FA + CRAAP Test।

• Tools vs content
• Verification
• Safe behaviour

#DigitalLiteracy #MediaLiteracy #CyberSafety #NEB

Q11) अनुसन्धान (Research) का आधारभूत चरणहरू।

Topic: Research Skills Marks: 5

समस्या/उद्देश्य परिभाषा → साहित्य समीक्षा → परिकल्पना/प्रश्न → विधि छनोट।

डाटा संकलन/विश्लेषण → निष्कर्ष/सिफारिस → सीमाहरू/नैतिकता।

विश्वसनीयता र वैधता सुनिश्चित गर्न पाइलट परीक्षण र स्रोत उद्धरण आवश्यक।

उदाहरण: मिश्रित विधि: सर्भे + अन्तर्वार्ता।

• Plan–Do–Report
• Ethics & consent
• Citations

#Research #Methods #NEB #Exam

Q12) स्वास्थ्य शिक्षा र WASH—विद्यालयमा किन?

Topic: School Health Marks: 2/5

WASH ले संक्रमण घटाएर उपस्थिति/उपलब्धि सुधार्छ।

सुरक्षित पानी, हातधुने स्टेशन, छुट्टाछुट्टै शौचालय र म्यान्स्ट्रुअल हाइजिन आधारभूत हुन्।

व्यवहार परिवर्तन सत्र/क्लबले दीगो अभ्यास बनाउँछ।

उदाहरण: “Handwashing Corner” + निगरानी चार्ट।

• Health → learning
• Facilities + BCC
• Monitoring

#WASH #SchoolHealth #NEB #PublicHealth

Q13) पदार्थ दुरुपयोग रोकथाम—युवाको भूमिका।

Topic: Life Skills Marks: 5

रोकथाम शिक्षा, जीवन कौशल, खेलकुद र सकारात्मक साथीसंगीबाट सुरु हुन्छ।

मानसिक स्वास्थ्य सहायता, समय व्यवस्थापन र तनाव नियन्त्रण आवश्यक।

उपचार/पुनर्स्थापना सेवामा पहुँच र कलङ्क घटाउने अभियान आवश्यक।

उदाहरण: “Say No, Choose Life” क्लब + काउन्सेलिङ।

• Skills & support
• Mental health
• Access to care

#SubstanceAbuse #Youth #LifeSkills #NEB

Q14) उपभोक्ता अधिकार (Consumer Rights) र सुरक्षाका उपाय।

Topic: Consumer Protection Marks: 2/5

अधिकार: सुरक्षा, सूचना, छनौट, सुनुवाइ, क्षतिपूर्ति।

उपाय: बिल/म्याद/लेबल जाँच; गुनासो दर्ता; भ्रामक विज्ञापनबाट सावधानी।

समूह/मञ्च प्रयोग र साक्ष्य सङ्कलनले प्रभाव बढाउँछ।

उदाहरण: defective product → invoice + photos + complaint।

• Know 5 rights
• Check & record
• File complaints

#ConsumerRights #Complaint #NEB

Q15) श्रमिक अधिकार र बाल श्रम न्यूनीकरण।

Topic: Labour & Social Justice Marks: 5/10

श्रमिक अधिकार: न्यूनतम पारिश्रमिक, सुरक्षित कार्यस्थल, विश्राम, संघ गठन, विमा।

बाल श्रम शिक्षा/स्वास्थ्यविरुद्ध; उन्मूलन राज्य/समाजको दायित्व हो।

सामाजिक सुरक्षा, छात्रवृत्ति, निरीक्षण/दण्ड र परिवार सहयोग कार्यक्रम।

उदाहरण: “Back to School” rescue–referral।

• Decent work
• End child labour
• Social protection

#LabourRights #ChildLabour #NEB

Q16) निर्वाचन प्रक्रिया र सचेत मतदाता।

Topic: Civics Marks: 5

प्रक्रिया: दर्ता → नामांकन → प्रचार आचारसंहिता → मतदान → गणना → नतिजा।

सचेत मतदाता नीति/कार्यसम्पादन हेर्छ; पैसा/भावनामा मात्रै नढल्छ।

फ्याक्ट-चेक/स्रोत-जाँच र शान्त, सभ्य सहभागिता आवश्यक।

उदाहरण: Manifesto reading session।

• Free & fair basics
• Policy-centric choice
• Fact-check

#Elections #VoterEducation #Civics #NEB

Q17) शक्तिको विभाजन (Separation of Powers) र Checks & Balances।

Topic: Governance Marks: 5

विधायिका–कार्यपालिका–न्यायपालिका बीच शक्तिको बाँडफाँटले दुरुपयोग रोक्छ।

Checks & Balances मार्फत परस्पर स्वीकृति/समिक्षा/निगरानी हुन्छ।

स्वतन्त्र न्यायपालिका र स्वतन्त्र प्रेस लोकतन्त्रको मेरुदण्ड।

उदाहरण: न्यायिक समीक्षा/संसदीय सुनुवाइ।

• 3 branches
• Mutual oversight
• Independent courts/press

#ChecksAndBalances #Democracy #NEB

Q18) न्यायमा पहुँच (Access to Justice) र निःशुल्क कानुनी सहायता।

Topic: Rule of Law Marks: 5

कानून सबैका लागि समान नहुँदा अधिकार निष्प्रभ हुन्छ; पहुँच हुनु नै न्यायको आधार हो।

निःशुल्क कानुनी सहायता, भाषा/अक्षमता-मैत्री व्यवस्था र स्थानीय मध्यस्थता।

हेल्पडेस्क, परामर्श र केस-ट्र्याकिङले प्रभाव बढाउँछ।

उदाहरण: Legal-aid desk + mediation center।

• Equality before law
• Legal aid
• Inclusive remedies

#AccessToJustice #LegalAid #NEB

Q19) सहभागी योजनाबद्ध विकास र स्थानीय बजेट।

Topic: Local Governance Marks: 5/10

Participatory planning ले नागरिक प्राथमिकता योजनामा समेट्छ; स्वामित्व/पारदर्शिता बढ्छ।

स्थानीय बजेटमा पूँजी/चालु/समानीकरण कोष; प्रदर्शन-आधारित अनुदान।

सामाजिक अडिट/सुनुवाइ र सार्वजनिक ड्यासबोर्ड अभिन्न अंग।

उदाहरण: Ward “Wish-List → Priority Matrix” प्रक्रिया।

• Citizen priorities
• Budget structure
• Audit & dashboard

#ParticipatoryPlanning #LocalBudget #NEB

Q20) कर (Taxation) र सार्वजनिक सेवा—नागरिक जिम्मेवारी।

Topic: Public Finance Marks: 2/5

कर राज्य सेवाको मुख्य स्रोत हो—शिक्षा/स्वास्थ्य/पूर्वाधारका लागि।

कर न्याय: क्षमताअनुसार योगदान, पारदर्शिता र दुरुपयोग रोकथाम।

VAT बिल संकलन र बजेट निगरानीमा नागरिक भूमिका महत्त्वपूर्ण।

उदाहरण: “Ask for Bill” अभियान।

• Revenue → services
• Fair & transparent
• Citizen oversight

#Taxation #PublicFinance #Civics #NEB

Q21) डिजिटल भुक्तानी—सुरक्षा सावधानी।

Topic: Banking & Digital Marks: 2/5

OTP गोप्य, बलियो पासवर्ड/UPI PIN, 2FA, नोटिफिकेशन अनिवार्य।

फिसिङ/QR ठगीबाट सावधानी; सार्वजनिक Wi-Fi मा संवेदनशील लगइन नगर्नु।

ट्रान्ज्याक्सन सीमा/बायोमेट्रिक/रीकन्सिलिएसनले जोखिम घटाउँछ।

उदाहरण: SMS/ईमेल अलर्ट + दैनिक खर्च सीमा।

• 2FA/OTP hygiene
• Beware phishing
• Alerts & limits

#DigitalPayments #CyberSafety #NEB

Q22) रेमिट्यान्स र परिवार अर्थतन्त्र—फाइदा/जोखिम/उपाय।

Topic: Household Economy Marks: 5

फाइदा: खपत, शिक्षा, स्वास्थ्यमा सुधार; स्थानीय बजार चलायमान।

जोखिम: निर्भरता, कौशल पलायन, सामाजिक दूरी।

उपाय: बचत/लगानी, उद्यम, पुन:एकीकरण परामर्श/समर्थन।

उदाहरण: Remit → savings → small business।

• Benefits & risks
• Diversify income
• Reintegration

#Remittance #FamilyEconomy #NEB

Q23) वातावरणीय प्रदूषणका प्रकार र नियन्त्रण।

Topic: Environment Marks: 5/10

हावा/पानी/माटो/ध्वनि प्रदूषण स्वास्थ्य र पारिस्थितिक सन्तुलनका लागि हानिकारक।

स्रोतमा नियन्त्रण, स्वच्छ प्रविधि, फोहोर व्यवस्थापन, हरित यातायात।

नीति/अनुगमन र नागरिक व्यवहार परिवर्तन दुवै चाहिन्छ।

उदाहरण: Segregate-at-source + composting।

• Multiple pollutions
• Tech + behaviour
• Policy enforcement

#Pollution #Environment #NEB

Q24) जैविक विविधता (Biodiversity) र संरक्षित क्षेत्रको महत्त्व।

Topic: Biodiversity Marks: 5

बायोडाइभर्सिटीले पारिस्थितिक सेवा, औषधि/खाद्य/पर्यटनमा योगदान गर्छ।

संरक्षित क्षेत्रले habitat सुरक्षित गर्छ; स्थानीय सहभागिता/लाभ बाँडफाँट अनिवार्य।

मानव–वन्यजन्तु द्वन्द्व न्यूनीकरणका लागि बफर-जोन/क्षतिपूर्ति।

उदाहरण: सामुदायिक बन व्यवस्थापन।

• Ecosystem services
• Protected areas
• Community benefit

#Biodiversity #Conservation #NEB

Q25) नवीकरणीय ऊर्जा—सौर्य/सूक्ष्म जलविद्युत/बायोग्यासका फाइदा।

Topic: Energy Marks: 5

कार्बन कम, निरन्तर आपूर्ति, ऊर्जा पहुँच र आत्मनिर्भरता बढ्छ।

विकेन्द्रित प्रणाली (छाना-सोलार, मिनिग्रिड, बायोग्यास) ग्रामीण/शहरी दुबैमा उपयोगी।

वित्त/प्राविधिक सेवा/मर्मत प्रशिक्षण दीगो विस्तारका लागि आवश्यक।

उदाहरण: School solar + computer lab।

• Clean energy
• Decentralization
• O&M capacity

#Renewables #Solar #EnergyAccess #NEB

Q26) दिगो शहर (SDG-11) — स्तम्भ र उपाय।

Topic: Sustainable Cities Marks: 5

हरित यातायात/ऊर्जा दक्षता, सस्तो आवास/समावेशी सेवा, खुला स्थान/सुरक्षा।

डाटा-आधारित योजना र सार्वजनिक सहभागिता आवश्यक।

शहर–गाउँ समन्वयले दबाब घटाउँछ।

उदाहरण: साइक्लिङ लेन + pedestrian zones।

• Green mobility
• Affordable & inclusive
• Citizen-centric

#SustainableCities #UrbanPlanning #NEB

Q27) विपद् जोखिम घटाउने (CBDRR) रणनीति—स्थानीय तह।

Topic: DRR Marks: 5/10

जोखिम = खतरा × संवेदनशीलता; जोखिम नक्सा, प्रारम्भिक चेतावनी, निकास योजना प्राथमिक।

निर्माण मापदण्ड, पहिरो/बाढी नक्सा, समावेशी अभ्यास (बालबालिका/अशक्त/वृद्ध)।

नियमित ड्रिल, गो-ब्याग, बीमा र डाटा पारदर्शिता।

उदाहरण: त्रैमासिक भूकम्प-ड्रिल + ward EWS।

• Risk mapping
• Build to code
• Drill & insure

#DRR #CBDRR #Preparedness #NEB

Q28) वार्ता/संघर्ष समाधान (Negotiation & Conflict Resolution) — विद्यालय/समुदाय।

Topic: Life Skills Marks: 5

समस्या परिभाषा, हित पहिचान, सम्भावित विकल्प खोज र सहमति निर्माण—मुख्य चरण।

सक्रिय सुनुवाइ, “I-Message”, र विन-विन उपाय प्रभावकारी।

मध्यस्थता/सहजकर्ता प्रयोगले सम्बन्ध जोगिन्छ।

उदाहरण: Peer-mediation in student clubs।

• Interests not positions
• Active listening
• Win-win agreement

#ConflictResolution #Negotiation #NEB

Q29) नेपालको लोकतान्त्रिक आन्दोलन—मुख्य चरणहरू (1951, 1990, 2006/07)।

Topic: History of Nepal Marks: 5/10

1951 परिवर्तनले आधुनिक राजनीतिक प्रक्रिया सुरु गर्‍यो; 1990 ले बहुदलीय व्यवस्थासहित मौलिक अधिकार बलियो बनायो।

2006/07 ले जनसत्ताको सिद्धान्त पुष्ट गरी शान्ति प्रक्रिया/संविधानसभाको बाटो खोल्यो।

अन्ततः संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र, व्यापक अधिकार र संरचनात्मक सुधार सम्भव भयो।

उदाहरण: संविधान निर्माणमा जनपरामर्श/समावेशी सहभागिता।

• Milestones
• Rights & pluralism
• Federal republic

#NepalHistory #Democracy #Civics #NEB

Q30) नेपालको संघीयता—अवसर, चुनौती र सुधार।

Topic: Governance Marks: 5/10

अवसर: सेवा नजिक्याउने, स्थानीय स्रोत परिचालन, उत्तरदायित्व।

चुनौती: क्षमता अभाव, समन्वय/वित्तीय समानीकरण, नीतिको दोहोरोपन।

सुधार: स्पष्ट अधिकार सूची, डाटा-आधारित वित्त, क्षमता विकास/डिजिटल शासन।

उदाहरण: शिक्षा/स्वास्थ्यमा स्थानीय सेवा-सुधार ड्यासबोर्ड।

• Proximity & accountability
• Coordination & capacity
• Fiscal/data reforms

#Federalism #Governance #NEB #ExamReady

---

↩ Go back to the Master Post (All Sets)

#NEB #Grade12 #SocialStudies #EmpiricalTen #Kathmandu #ExamPrep #LifeSkills #DigitalSkills #Civics #Geography #HistoryOfNepal

Prepared by Empirical Ten • Grade 01–12 Tuition (Home/Institutional) • Baneshwor, Kathmandu • empiricalten.blogspot.com • WhatsApp: 9851402725