Chapter 07 SEE Social Studies whole chapter summary in details in easy way

भाग ०१: एकाइ सात - हाम्रो विगत

पाठ १: वि.सं. २००७ सालको क्रान्ति र दिल्ली सम्झौता

यस विस्तृत सामग्रीमा कक्षा १० को सामाजिक अध्ययन विषय अन्तर्गत एकाइ सात (हाम्रो विगत) को पाठ १ (वि.सं. २००७ सालको क्रान्ति र दिल्ली सम्झौता) को बारेमा विस्तृत चर्चा गरिएको छ। परीक्षाको दृष्टिकोणले र विषयवस्तुको गहिरो समझका लागि यसलाई बुँदागत र विश्लेषणात्मक रूपमा प्रस्तुत गरिएको छ।

१. ऐतिहासिक पृष्ठभूमि (Historical Background)

१०४ वर्षे राणाशासनको अन्त्य: नेपालको इतिहासमा वि.सं. २००७ सालको क्रान्ति एक अत्यन्तै महत्वपूर्ण कोसेढुङ्गा हो। वि.सं. १९०३ सालमा जङ्गबहादुर कुँवरले कोतपर्व घटाई राणाशासनको सूत्रपात गरेका थिए। त्यस έκত निरंकुश राणा परिवारले देशको सर्वाधिकार आफ्სो हातमा लिएर जनतालाई अधिकारविहीन बनाएका थिए।
जनताको अवस्था: राणाशासनको अवधिका जनताले राजनीतिक स्वतन्त्रता, शिक्षा, स्वास्थ्य र आधारभूत मानव अधिकारबाट वञ्चित हुनुपरेको थियो। देशमा राणा परिवारका सदस्यहरू मात्र उच्च पदमा रहने र आम जनता गरिबी, शोषण तथा अन्धविश्वासमा बस्न बाध्य थिए।
परिवर्तनको चाहना: समयको विकाससँगै भारतमा भएको स्वतन्त्रता संग्राम, विश्वभर फैलिएको प्रजातान्त्रिक विचारधारा र नेपालभित्रै पनि प्रजातन्त्रप्रेमी युवाहरूले राजनीतिक दल (जस्तै: नेपाली कांग्रेस) गठन गरी राणाशासनविरुद्ध जनचेतना जगाउने काम तीब्र बनाएका थिए।

२. वि.सं. २००७ सालको क्रान्ति हुनुका मुख्य कारणहरू (Causes of the 2007 Revolution)

राणाशासनको निरंकुशता र एकाधिकार: देशको सम्पूर्ण शासनसत्ता, न्यायपालिका, र आर्थिक स्रोतमा राणा परिवारको मात्रै एकाधिकार हुनु।
मौलिक हक र स्वतन्त्रताको हनन्: जनतालाई बोल्ने, लेख्ने, सभा गर्ने वा संगठित हुने कुनै पनि अधिकार नदिनु, साथै शिक्षा लिनमा समेत प्रतिबन्ध लगाउनु।
आर्थिक शोषण र पछौटेपन: भारी कर असुली, बेथिति, र देशको स्रोतसाधनको व्यक्तिगत हितका लागि दोहन गरिनु जसले गर्दा जनता चरम गरिबीमा बाँचिरहेका थिए।
बाहिरी प्रभाव: भारतमा बेलायती शासनको अन्त्य र प्रजातन्त्रको स्थापना तथा विश्वभरबाट निरंकुशता समाप्त हुने क्रमले नेपाली क्रान्तिलाई प्रत्यक्ष र अप्रत्यक्ष रूपमा प्रभावित पारेको थियो।

३. क्रान्तिको मुख्य घटनाक्रम (Course of the Revolution)

नेपाली कांग्रेसको स्थापना र सशस्त्र संघर्षको निर्णय: वि.सं. २००६ सालमा नेपाली कांग्रेसको स्थापना भएपछि राणाशासन उखेलेर फ्याँक्न सशस्त्र संघर्ष गर्ने निर्णय भयो। यसका लागि 'मुक्ति सेना' को गठन गरियो।
राजा त्रिभुवनद्वारा भारतीय दूतावासमा शरण: राजा त्रिभुवन र राजपरिवारका सदस्यहरू राणा शासकहरूको निरंकुशताबाट मुक्ति चाहन्थे। वि.सं. २००७ साल कार्तिक २१ गते राजा त्रिभुवन सपरिवार राजदरबारबाट निस्किएर भारतीय राजदूतावासमा शरण लिन पुगे र तत्पश्चात् कात्तिक २६ गते विमानमार्फत भारतको नयाँ दिल्ली प्रस्थान गरे।
सशस्त्र आन्दोलनको सुरुवात: राजा भारत गएसँगै वि.सं. २००७ साल मङ्सिर २६ गतेदेखि नेपाली कांग्रेसको मुक्ति सेनाले नेपालका विभिन्न भागहरूमा (जस्तै: वीरगञ्ज, विराटनगर, भैरहवा, पोखरा आदि) एकसाथ सशस्त्र आक्रमण सुरु गर्‍यो। देशका धेरैजसो भूभागहरू राणा नियन्त्रणबाट मुक्त हुँदै गए।

४. दिल्ली सम्झौता (The Delhi Agreement)

सम्झौताको आवश्यकता: देशमा गृहयुद्धको स्थिति सिर्जना भएपछि र अन्तर्राष्ट्रिय दबाब बढेपछि नेपाल सरकार (राणा पक्ष), राजा त्रिभुवन र नेपाली कांग्रेसका प्रतिनिधिहरूबीच भारतको मध्यस्थतामा भारतको राजधानी नयाँ दिल्लीमा वार्ता भयो।
त्रिपक्षीय सम्झौता: राणा सरकार, राजा र राजनीतिक दलका प्रतिनिधिबीच भएको यही समझदारीलाई 'दिल्ली सम्झौता' भनिन्छ।
दिल्ली सम्झौताका मुख्य बुँदाहरू:
1. नेपालमा निर्वाचित संविधान सभाद्वारा देशको नयाँ संविधान निर्माण गर्ने।
2. राणा र नेपाली कांग्रेसका प्रतिनिधिहरू सम्मिलित एक संयुक्त मन्त्रिपरिषद् (अन्तरिम सरकार) गठन गर्ने।
3. राजा त्रिभुवनलाई नै नेपालको वैधानिक राजाको रूपमा पुनःस्थापित गर्ने।
4. राजनीतिक बन्दीहरूलाई रिहा गर्ने र विद्रोहीहरूले हतियार बिसाउने।

५. २००७ सालको क्रान्ति र दिल्ली सम्झौताको महत्त्व तथा परिणाम

राणाशासनको पतन: १०४ वर्ष लामो निर्दयी र निरंकुश राणाशासनको औपचारिक अन्त्य भयो।
प्रजातन्त्रको उदय: नेपालमा पहिलो पटक राजनीतिक स्वतन्त्रता र प्रजातान्त्रिक व्यवस्थाको सूत्रपात भयो।
नागरिक अधिकारको प्राप्ति: जनताले बोल्ने, लेख्ने र संगठन खोल्ने आधारभूत अधिकारहरू प्राप्त गर्न थाले।
विकासका ढोकाहरू खुले: शिक्षा, स्वास्थ्य, सञ्चार र यातायातका क्षेत्रमा आधुनिक विकासको απαसुरुआत भयो र नेपाल अन्तर्राष्ट्रिय जगतसँग जोडिन पुग्यो।

अभ्यास तथा पुनरावलोकनका लागि प्रश्नहरू:

वि.सं. २००७ सालको क्रान्ति हुनुमा मुख्य कारणहरू के-के थिए? स्पष्ट पार्नुहोस्।
दिल्ली सम्झौता भनेको के हो? यसका मुख्य बुँदाहरू उल्लेख गर्नुहोस्।
राजा त्रिभुवनको दिल्ली प्रस्थानले २००७ सालको क्रान्तिलाई कसरी मोड दियो? चर्चा गर्नुहोस्।
भाग ०२: एकाइ सात - हाम्रो विगत
पाठ २: प्रजातान्त्रिक व्यवस्थाको एक दशक (वि.सं. २००७ - २०१७)
१. प्रजातन्त्रतापछिको राजनीतिक स्थिति र संक्रमणकाल
- अन्तरिम सरकारको गठन: वि.सं. २००७ सालको क्रान्तिपछि मोहन शमशेरको अध्यक्षतामा राणा र नेपाली कांग्रेसका प्रतिनिधिहरू सम्मिलित संयुक्त मन्त्रिपरिषद् गठन भयो। तर राणा र कांग्रेसबीचको वैचारिक भिन्नता र आपसी अविश्वासका कारण सरकार सहज रूपमा सञ्चालन हुन सकेन।
- अन्तरिम शासन विधान, २००७: देशको शासन व्यवस्थालाई व्यवस्थित गर्न 'नेपालको अन्तरिम शासन विधान, २००७' जारी गरियो, जसले नेपालमा संवैधानिक कानुनको απαसुरुआत गर्‍यो।
२. राजा त्रिभुवनको निधन र राजा महेन्द्रको राज्यारोहण
- राजा त्रिभुवनको देहान्त: नेपालमा प्रजातन्त्र स्थापनाका लागि अग्रसर भूमिका निर्वाह गर्ने राजा त्रिभुवनको वि.सं. २०११ साल फागुन १३ गते उपचारका क्रममा स्विजरल्याण्डमा निधन भयो।
- राजा महेन्द्रको राज्यारोहण: राजा त्रिभुवनको निधनपश्चात उनका जेठा छोरा राजा महेन्द्र वीर विक्रम शाह देव वि.सं. २०११ साल फागुन १४ गते नेपालको राजगद्दीमा आरोहण भए।
३. राजनीतिक अस्थिरता र सरकार परिवर्तन
- वि.सं. २००७ देखि २०१५ सालसम्मको अवधि नेपालको इतिहासमा अत्यधिक राजनीतिक अस्थिरता र संक्रमणकालीन अवस्थाको रूपमा चिनिन्छ।
- दलहरूबीचको आपसी फुट, व्यक्तिगत र दलीय स्वार्थका कारण यस अवधिमा मातृकाप्रसाद कोइराला, टंकप्रसाद आचार्य, डा. के.आई. सिंह र सुवर्ण शमशेरको नेतृत्वमा छोटो-छोटो समयका लागि मन्त्रिपरिषद्हरू फेरबदल भइरहे।
४. नेपाल अधिराज्यको संविधान, २०१५ र पहिलो आम निर्वाचन
- संविधान जारी: देशमा जनताद्वारा चुनिएका प्रतिनिधिहरूको सभाबाट संविधान बन्न नसकेपछि राजा महेन्द्रले वि.सं. २०१५ साल फागुन १ गते 'नेपाल अधिराज्यको संविधान, २०१५' घोषणा गरे।
- पहिलो आम निर्वाचन: सोही संविधानअनुसार वि.सं. २०१५ साल फागुन ७ गतेदेखि २०१५ साल वैशाखसम्म नेपालमा पहिलो पटक संसदीय निर्वाचन सम्पन्न भयो।
- नेपाली कांग्रेसको विजय: उक्त निर्वाचनमा विश्वेश्वरप्रसाद (विपी) कोइरालाको नेतृत्वमा रहेको नेपाली कांग्रेसले १०९ सिटमध्ये ७४ सिटमा शानदार जित हासिल गर्दै स्पष्ट बहुमत प्राप्त गर्‍यो।
५. पहिलो जननिर्वाचित सरकार र प्रमुख कार्यहरू
- विपी कोइरालाको मन्त्रिपरिषद्: वि.सं. २०१६ साल जेठ १३ गते विपी कोइरालाको नेतृत्वमा नेपालको पहिलो जननिर्वाचित सरकार गठन भयो।
- जनहितकारी सुधारहरू: यस सरकारले बिर्ता उन्मूलन गर्ने, रैकर जग्गा व्यवस्थापन गर्ने, वन क्षेत्रलाई राष्ट्रियकरण गर्ने तथा जग्गामा हदबन्दी लागू गर्नेजस्ता महत्त्वाकांक्षी र क्रान्तिकारी सुधारका कदमहरू चाल्यो।
६. वि.सं. २०१७ साल पुस १ गतेको राजनीतिक घटना
- टकराव र विवाद: जननिर्वाचित सरकारको लोकप्रियता र राजा तथा सरकारबीच अधिकार क्षेत्रलाई लिएर बढ्दै गएको तिक्तताले राजनीतिक द्वन्द्व सिर्जना गर्‍यो।
- संविधान विघटन र पञ्चायतको सूत्रपात: प्रजातन्त्र स्थापना भएको ठिक १० वर्षपछि राजा महेन्द्रले वि.सं. २०१७ साल पुस १ गते आफ्नो विशेष राजकीय अधिकार प्रयोग गरी जननिर्वाचित संसद् र मन्त्रिपरिषद् भङ्ग गरे, प्रधानमन्त्री विपी कोइरालासहितका नेताहरूलाई नजरबन्दमा राखे र राजनीतिक दलहरूमाथि प्रतिबन्ध लगाए। यसै घटनासँगै नेपालमा पञ्चायती राजनीतिक व्यवस्थाको सूत्रपात भयो।
  भाग ०३: एकाइ सात - हाम्रो विगत
  पाठ ३: वि.सं. २०१७ देखि २०४६ सम्मका राजनीतिक घटनाहरू (पञ्चायतकाल)
  १. पञ्चायती व्यवस्थाको स्थापना र विशेषताहरू
  - निर्दलीय पञ्चायती व्यवस्था: वि.सं. २०१७ साल पुस १ गतेको घटनापछि राजा महेन्द्रले नेपालमा दलविहीन वा निर्दलीय पञ्चायती व्यवस्थाको सूत्रपात गरे। यस व्यवस्थामा राजनीतिक दलहरूमाथि पूर्ण प्रतिबन्ध लगाइयो।
  - पञ्चायतका चार तह: गाउँ पञ्चायत, नगर पञ्चायत, जिल्ला पञ्चायत र राष्ट्रिय पञ्चायत गरी चार तहको संरचना तयार पारियो।
  - राजाको प्रत्यक्ष शासन: राजा नै राज्यको सर्वासर्वा र कार्यकारी प्रमुख रहने तथा सारा अधिकार राजामा नै केन्द्रित हुने व्यवस्था यसको मुख्य विशेषता थियो।
  २. पञ्चायतकालमा भएका प्रमुख प्रतिरोध तथा राजनीतिक आन्दोलनहरू
  - राजनीतिक दलहरूको विरोध: नेपाली कांग्रेस, नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी लगायतका दलहरूले पञ्चायती व्यवस्थालाई निरंकुश भन्दै भूमिगत रूपमा र निर्वासित भएर भए पनि निरन्तर विरोध र संघर्ष जारी राखे।
  - झापा विद्रोह र अन्य किसान आन्दोलनहरू: २०१७ पछिका दशकहरूमा देशका विभिन्न भागमा किसान आन्दोलन, विद्यार्थी आन्दोलन र राजनीतिक विरोधका गतिविधिहरू भए, जसले पञ्चायतविरोधी चेतनालाई फैलाउन सहयोग गरे।
  ३. जनमत सङ्ग्रह, २०३७ (Referendum of 2037 BS)
  - विद्यार्थी आन्दोलनको प्रभाव: वि.सं. २०३६ सालमा देशव्यापी रूपमा उठेको विद्यार्थी आन्दोलनको दबाबका कारण राजा वीरेन्द्रले देशमा सुधार सहितको पञ्चायत वा बहुदलीय प्रजातन्त्रमध्ये एक रोज्नका लागि वि.सं. २०३७ साल वैशाख २० गते जनमत सङ्ग्रह गराउने घोषणा गरे।
  - परिणाम: जनमत सङ्ग्रहमा 'सुधारिएको पञ्चायती व्यवस्था' पक्षमा र 'बहुदलीय व्यवस्था' पक्षमा मतदान भयो, जसको परिणामस्वरूप झिनो मतले पञ्चायती व्यवस्था नै विजयी भएको घोषणा गरियो।
  ४. वि.सं. २०४२ को सत्याग्रह र राजनीतिक असन्तुष्टि
  - नेपाली कांग्रेस लगायतका दलहरूले पञ्चायती व्यवस्थाविरुद्ध शान्तिपूर्ण सत्याग्रहको घोषणा गरे।
  - यसैबीच देशका विभिन्न स्थानमा भएका विरोधका कार्यक्रमहरू र राजनीतिक असन्तुष्टिले पञ्चायतविरोधी दबाबलाई झन् तीब्र बनाउँदै लग्यो।
  ५. ऐतिहासिक जनआन्दोलन २०४६ (People's Movement I)
  - संयुक्त वाम मोर्चा र नेपाली कांग्रेसको सहकार्य: नेपाली कांग्रेस र विभिन्न वामपन्थी दलहरू मिलेर 'संयुक्त वाम मोर्चा' गठन गरी पञ्चायतविरुद्ध संयुक्त रूपमा आन्दोलन गर्ने निर्णय गरे।
  - आन्दोलनको सुरुवात: वि.सं. २०४६ साल फागुन ७ गते (प्रजातन्त्र दिवसको दिन) देखि बहुदलीय व्यवस्थाको पुनर्स्थापनाको माग गर्दै देशव्यापी रूपमा ऐतिहासिक जनआन्दोलनको औपचारिक आरम्भ भयो।
  - दमन र जनसहभागिता: आन्दोलनमा विद्यार्थी, शिक्षक, डाक्टर, वकिल लगायत आम सर्वसाधारण जनताको ठूलो जनसहभागिता रह्यो। सरकार पक्षबाट दमन भए पनि आन्दोलन रोकिएन।
  ६. बहुदलीय प्रजातन्त्रको पुनःस्थापना
  - पञ्चायतको अन्त्य र घोषणा: आन्दोलनको ठूलो दबाब र देशको बिग्रँदो राजनीतिक परिस्थितिलाई साम्य पार्न राजा वीरेन्द्रले वि.सं. २०४६ साल चैत्र २६ गते राति पञ्चायती व्यवस्थाको अन्त्य गर्दै राजनीतिक दलहरूमाथिको प्रतिबन्ध फुकुवा गरे र बहुदलीय प्रजातन्त्रको पुनःस्थापना भएको घोषणा गरे।
  - अन्तरिम सरकार गठन: नेपाली कांग्रेसका नेता कृष्णप्रसाद भट्टराईको अध्यक्षतामा अन्तरिम मन्त्रिपरिषद् गठन भयो र नयाँ संविधान निर्माणको प्रक्रिया अगाडि बढाइयो।
    भाग ०४: एकाइ सात - हाम्रो विगत
    पाठ ४: वि.सं. २०४६ देखि वि.सं. २०६३ सम्मका प्रमुख राजनीतिक घटनाहरू
    १. नेपाल अधिराज्यको संविधान, २०४७ को जारी
    - संविधान निर्माण: जनआन्दोलन २०४६ को ऐतिहासिक सफलतापश्चात् राजा वीरेन्द्रबाट राजनीतिक दल, बुद्धिजीवी, र कानुनविद्हरूको सहभागिता तथा सुझावमा नयाँ संविधान निर्माणका लागि आयोग गठन गरियो।
    - संविधान घोषणा: वि.सं. २०४७ साल कात्तिक २२ गते देशमा 'नेपाल अधिराज्यको संविधान, २०४७' जारी गरियो।
    - प्रमुख विशेषताहरू: यस संविधानले संवैधानिक राजतन्त्र, बहुदलीय प्रजातान्त्रिक व्यवस्था, नागरिकका मौलिक हकको पूर्ण ग्यारेन्टी, आवधिक निर्वाचन, शक्ति पृथकीकरणको सिद्धान्त तथा स्वतन्त्र न्यायपालिकालाई आफ्नो मुख्य आधार बनाएको थियो।
    २. संसदीय निर्वाचन र सरकारहरूको गठन (२०४८–२०५२)
    - वि.सं. २०४८ को आम निर्वाचन: २०४७ को संविधानअनुसार वि.सं. २०४८ साल वैशाख १२ गते पहिलो आम निर्वाचन सम्पन्न भयो, जसमा नेपाली कांग्रेसले बहुमत प्राप्त गरी गिरिजाप्रसाद कोइरालाको नेतृत्वमा सरकार गठन भयो।
    - राजनीतिक अस्थिरता: आन्तरिक राजनीतिक कलह, पार्टीभित्रको अन्तरविरोध र विभिन्न राजनीतिक दाउपेचका कारण यस अवधिमा नेपालमा छिटो-छिटो सरकार परिवर्तन हुने अस्थिर राजनीतिक संस्कृतिको विकास भयो।
    ३. माओवादी जनयुद्धको सुरुआत (वि.सं. २०५२)
    - सशस्त्र संघर्षको घोषणा: नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (माओवादी) ले वि.सं. २०५२ साल फागुन १ गतेबाट राज्यसत्ता विरुद्ध सशस्त्र जनयुद्धको औपचारिक सुरुवात गर्‍यो।
    - प्रभाव र असर: यस द्वन्द्वले नेपाली राजनीति, समाज र अर्थतन्त्रलाई गहिरो रूपमा प्रभावित गर्‍यो भने देशमा ठूलो मात्रामा धनजनको क्षति तथा लामो समयसम्म अशान्ति एवं सङ्कटको स्थिति सिर्जना भयो।
    ४. दरबार हत्याप्रकरण (वि.सं. २०५८)
    - ऐतिहासिक विडम्बना: वि.सं. २०५८ साल जेठ १९ गते नारायणहिटी राजदरबारभित्र भएको रहस्यमय र विदारक घटना (दरबार हत्याप्रकरण) मा राजा वीरेन्द्र वीर विक्रम शाह देवसहित राजपरिवारका अधिकांश सदस्यहरूको असामयिक निधन भयो।
    - नयाँ राजाको आरोहण: यस राष्ट्रिय दुर्घटनापश्चात् ज्ञानेन्द्र शाह नेपालको राजसिंहासनमा आरोही भए, जसले देशको राजनीतिक परिदृश्यमा थप जटिलता र उथलपुथल ल्यायो।
    ५. शाही कदम र प्रत्यक्ष शासन (वि.सं. २०५९–२०६१)
    - सरकार बर्खास्तगीको शृङ्खला: देशको बिग्रँदो सुरक्षा स्थिति र राजनीतिक दलहरूको आन्तरिक असफलतालाई कारण देखाउँदै राजा ज्ञानेन्द्रले विभिन्न समयमा संवैधानिक अधिकारभन्दा बाहिरβई कार्यकारी अधिकार आफ्नो हातमा लिन थाले।
    - वि.सं. २०६१ माघ १९ को कदम: राजा ज्ञानेन्द्रले वि.सं. २०६१ साल माघ १९ गते सम्पूर्ण कार्यकारी अधिकार आफ्नो प्रत्यक्ष नेतृत्वमा लिए, राजनीतिक दलका शीर्ष नेताहरूलाई नजरबन्दमा राखियो र नागरिक स्वतन्त्रता तथा प्रेसमाथि कडा अंकुश लगाइयो।
    ६. ऐतिहासिक जनआन्दोलन २०६३ (People's Movement II)
    - १२ बुँदे समझदारी: राजाको प्रत्यक्ष शासनका विरुद्ध वि.सं. २०६२ मंसीर ७ गते सात राजनीतिक दल र संघर्षरत नेकपा (माओवादी) बीच दिल्लीमा ऐतिहासिक १२ बुँदे समझदारी सम्पन्न भयो, जसले आन्दोलनलाई एकताबद्ध बनायो।
    - १९ दिने जनआन्दोलन: वि.सं. २०६३ साल चैत्र २४ गतेदेखि सात दल र माओवादीको संयुक्त आह्वानमा देशव्यापी रूपमा ऐतिहासिक जनआन्दोलन II को आरम्भ भयो। यो आन्दोलन १९ दिनसम्म चरम रूपमा चल्यो।
    - संसद् पुनःस्थापना: आन्दोलनको अदम्य दबाब र शक्तिसामू झुक्न बाध्य हुँदै राजा ज्ञानेन्द्रले वि.सं. २०६३ वैशाख ११ गते जनताको नासो जनतालाई नै फर्каएको घोषणा गर्दै विघटित प्रतिनिधिसभा पुनःस्थापना गरे। यसले नेपालबाट राजतन्त्रको अन्त्य र संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र स्थापनाको बाटो प्रशस्त गर्‍यो।
      भाग ०५: एकाइ सात - हाम्रो विगत
      पाठ ५: गणतन्त्रको घोषणा, संविधानसभाको निर्वाचन र नेपालको संविधान (२०७२)
      १. राजतन्त्रको अन्त्य र गणतन्त्रको घोषणा (वि.सं. २०६५)
      - संविधानसभाको पहिलो निर्वाचन: वि.सं. २०६४ साल चैत्र २८ गते ऐतिहासिक संविधानसभाको पहिलो निर्वाचन सम्पन्न भयो, जसले जनताका प्रतिनिधिमार्फत नयाँ संविधान निर्माण गर्ने मार्गप्रशस्त गर्‍यो।
      - गणतन्त्रको औपचारिक घोषणा: वि.सं. २०६५ साल जेठ १५ गते बसेको संविधानसभाको पहिलो बैठकले नेपाललाई औपचारिक रूपमा 'संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र' राज्य घोषणा गर्‍यो। यस ऐतिहासिक निर्णयसँगै शाह वंशको दुई सय चालीस वर्ष लामो राजतन्त्रको अन्त्य भयो र देशमा राष्ट्रपति राष्ट्रप्रमुख रहने व्यवस्था कायम भयो।
      २. शान्ति प्रक्रिया र विस्तृत शान्ति सम्झौता
      - सशस्त्र द्वन्द्वको अन्त्य: सरकार र विद्रोही नेकपा (माओवादी) बीच वि.सं. २०६३ साल मंसीर ५ गते ऐतिहासिक विस्तृत शान्ति सम्झौता सम्पन्न भयो, जसले दशक लामो सशस्त्र द्वन्द्वलाई औपचारिक रूपमा अन्त्य गरी राजनीतिक मूलधारमा ल्यायो।
      - व्यवस्थापनका कार्यहरू: लडाकु र हतियारहरूको व्यवस्थापन, संयुक्त राष्ट्रसंघीय अनुगमन तथा शान्ति स्थापनाका कार्यहरू यस अवधिका मुख्य शान्ति प्रक्रियाका कदमहरू थिए।
      ३. संविधानसभा विघटन र दोस्रो संविधानसभा निर्वाचन (वि.सं. २०७०)
      - पहिलो संविधानसभाको असफलता: दलीय असहमति, सत्ता समीकरणको खिचातानी र विभिन्न विवादका कारण तोकिएको समयभित्र पहिलो संविधानसभाले नयाँ संविधान दिन सकेन र वि.सं. २०६९ जेठ १४ गते संविधानसभा स्वतः विघटन भयो।
      - दोस्रो संविधानसभा निर्वाचन: राजनीतिक निकास र संविधान निर्माणको अधुरो कार्य पूरा गर्नका लागि वि.सं. २०७० साल मंसीर ४ गते दोस्रो संविधानसभाको निर्वाचन सम्पन्न भयो।
      ४. विनाशकारी भूकम्प र राष्ट्रिय एकता
      - वि.सं. २०७२ वैशाख १२ को भूकम्प: नेपालले वि.सं. २०७२ साल वैशाख १२ गते र त्यसपछिका पराकम्पहरूबाट ठूलो मानवीय, सामाजिक तथा भौतिक क्षति व्यहोर्नुपरեց।
      - सहमतिमा जोड: यस राष्ट्रिय विपद्को घडीमा सम्पूर्ण राजनीतिक दलहरू देशलाई संकटबाट पार लगाउन र नयाँ संविधान निर्माणको कार्यलाई अन्तिम रूप दिन एकै ठाउँमा उभिए।
      ५. नेपालको संविधान (२०७२) को जारी
      - संविधान घोषणा: लामो संघर्ष, बलिदान र संविधानसभाका सभासद्हरूको अथक प्रयासपछि वि.सं. २०७२ साल आश्विन ३ गते माननीय राष्ट्रपति डा. रामवरण यादवबाट 'नेपालको संविधान, २०७२' औपचारिक रूपमा जारी गरियो।
      - प्रमुख विशेषताहरू:
        नेपाललाई संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक राज्यको रूपमा संस्थागत गरिएको।
        देशलाई ७ वटा प्रदेशमा विभाजन गरी संघीय शासन प्रणाली अपनाइएको।
        नागरिकहरूका मौलिक हकहरूको दायरालाई फराकिलो बनाइएको, समानुपातिक समावेशी सिद्धान्तलाई आत्मसात् गरिएको र धर्मनिरपेक्षतालाई अंगीकार गरिएको।
      ६. संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रपछिको अभ्यास
      - आवधिक निर्वाचनहरू: नयाँ संविधान जारी भएपश्चात स्थानीय तह, प्रदेश सभा र संघीय संसदका आवधिक निर्वाचनहरू सम्पन्न भए, जसले देशमा संघीयता र लोकतान्त्रिक शासन प्रणालीलाई संस्थागत गर्दै विकास र समृद्धिको बाटोमा अगाडि बढाएका छन्।
        भाग ०६: एकाइ सात - हाम्रो विगत
        पाठ ६: प्रथम विश्वयुद्ध: कारण र घटनाक्रम (World War I: Causes and Events)
        १. प्रथम विश्वयुद्धको परिचय
        समयसीमा: प्रथम विश्वयुद्ध सन् १९१४ जुलाई २८ देखि सन् १९१८ नोभेम्बर ११ सम्म अर्थात् करिब ४ वर्ष ३ महिना २ हप्तासम्म चलेको थियो।
        विश्वव्यापी प्रभाव: मानव इतिहासमा पहिलो पटक विज्ञान र प्रविधिको विनाशकारी प्रयोग गरी गरिएको यो युद्धमा सम्पूर्ण विश्व प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा प्रभावित भएको थियो। यसमा दुई प्रमुख शक्तिहरू मित्र राष्ट्र (Allied Powers) र केन्द्रीय शक्ति (Central Powers)बीच भीषण युद्ध भएको थियो।
        २. प्रथम विश्वयुद्ध हुनुका मुख्य कारणहरू (Causes of World War I)
        साम्राज्यवाद र उपनिवेशवाद (Imperialism and Colonialism): युरोपेली राष्ट्रहरूबीच एसिया र अफ्रिकामा आफ्नो उपनिवेश विस्तार गर्ने र बजार कब्जा गर्ने होडबाजीले आपसी तनाव बढाएको थियो।
        सैन्य गठबन्धन (Secret Alliances): युरोपेली देशहरूले आफ्नो सुरक्षा र प्रभावका लागि गोप्य सन्धि र सैन्य गठबन्धन बनाएका थिए, जसले एउटा देशमा विवाद हुँदा अर्को देश पनि स्वतः युद्धमा मुछिने वातावरण तयार पारेको थियो।
        उग्र राष्ट्रवाद (Aggressive Nationalism): विभिन्न राष्ट्रहरूमा देखिएको अति राष्ट्रवादी भावना र जातीय अहंकारले अन्य राष्ट्रप्रतिको घृणा र द्वेषलाई मलजल गरेको थियो।
        सैन्यीकरणको होड (Militarism): युरोपेली राष्ट्रहरूले आफ्नो सैन्य शक्ति बढाउन, अत्याधुनिक हतियारहरू उत्पादन गर्न र सेनालाई युद्धका लागि तयार पार्न ठूलो प्रतिस्पर्धा गरेका थिए।
        तत्कालिक कारण (Immediate Cause): सन् १९१४ जुन २८ का दिन अस्ट्रिया-हंगेरीका राजकुमार आर्चड्यूक फ्रान्ज फर्डिनान्ड (Archduke Franz Ferdinand) र उनकी पत्नीको बोस्नियाको राजधानी सारायेभोमा सर्बियाली राष्ट्रवादी ग्याब्रिलो प्रिन्सेपद्वारा हत्या गरियो। यही घटना नै प्रथम विश्वयुद्धको तत्कालिक कारण बन्यो, जसले गर्दा अस्ट्रियाले सर्बियाविरुद्ध युद्धको घोषणा गर्‍यो।
        ३. युद्धरत पक्षहरू (Opposing Alliances)
        मित्र राष्ट्र (Allied Powers): बेलायत, फ्रान्स, रुस, इटाली र पछि संयुक्त राज्य अमेरिका लगायतका राष्ट्रहरू।
        केन्द्रीय शक्ति (Central Powers): जर्मनी, अस्ट्रिया-हंगेरी, ओटोमन (टर्की) साम्राज्य र बुल्गारिया।
        ४. युद्धको घटनाक्रम र अन्त्य (Course and End of the War)
        डोमिनो प्रभाव (Domino Effect): अस्ट्रियाले सर्बियामाथि आक्रमण गरेपछि रुस सर्बियाको पक्षमा आयो, जर्मनीले अस्ट्रियालाई साथ दियो र क्रमशः अन्य देशहरू पनि आफ्नो गठबन्धनअनुसार युद्धमा होमिए।
        अमेरिकाको प्रवेश: सन् १९१७ मा जर्मनीले बेलायततर्फ जाँदै गरेका अमेरिकी जहाजहरू डुबाएपछि संयुक्त राज्य अमेरिका मित्र राष्ट्रहरूको पक्षमा युद्धमा प्रवेश गर्‍यो, जसले युद्धको दिशा नै बदल्यो।
        जर्मनीको आत्मसमर्पण र युद्धविराम: आर्थिक सङ्कट, आन्तरिक विद्रोह र सैन्य पराजयका कारण केन्द्रीय शक्तिहरू कमजोर भए। अन्ततः सन् १९१८ नोभेम्बर ११ का दिन बिहान ११ बजे जर्मनीले आत्मसमर्पण गरेसँगै युद्धको औपचारिक अन्त्य भयो।
        भाग ०६: प्रथम विश्वयुद्ध (World War I: Causes and Events)
        १. प्रथम विश्वयुद्धको परिचय
        समयसीमा: प्रथम विश्वयुद्ध सन् १९१४ जुलाई २८ देखि सन् १९१८ नोभेम्बर ११ सम्म अर्थात् करिब ४ वर्ष ३ महिना २ हप्तासम्म चलेको थियो।
        विश्वव्यापी प्रभाव: मानव इतिहासमा पहिलो पटक विज्ञान र प्रविधिको विनाशकारी प्रयोग गरी गरिएको यो युद्धमा सम्पूर्ण विश्व प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा प्रभावित भएको थियो। यसमा दुई प्रमुख शक्तिहरू मित्र राष्ट्र (Allied Powers) र केन्द्रीय शक्ति (Central Powers)बीच भीषण युद्ध भएको थियो।
        २. प्रथम विश्वयुद्ध हुनुका मुख्य कारणहरू (Causes of World War I)
        साम्राज्यवाद र उपनिवेशवाद (Imperialism and Colonialism): युरोपेली राष्ट्रहरूबीच एसिया र अफ्रिकामा आफ्नो उपनिवेश विस्तार गर्ने र बजार कब्जा गर्ने होडबाजीले आपसी तनाव बढाएको थियो।
        सैन्य गठबन्धन (Secret Alliances): युरोपेली देशहरूले आफ्नो सुरक्षा र प्रभावका लागि गोप्य सन्धि र सैन्य गठबन्धन बनाएका थिए, जसले एउटा देशमा विवाद हुँदा अर्को देश पनि स्वतः युद्धमा मुछिने वातावरण तयार पारेको थियो।
        उग्र राष्ट्रवाद (Aggressive Nationalism): विभिन्न राष्ट्रहरूमा देखिएको अति राष्ट्रवादी भावना र जातीय अहंकारले अन्य राष्ट्रप्रतिको घृणा र द्वेषलाई मलजल गरेको थियो।
        सैन्यीकरणको होड (Militarism): युरोपेली राष्ट्रहरूले आफ्नो सैन्य शक्ति बढाउन, अत्याधुनिक हतियारहरू उत्पादन गर्न र सेनालाई युद्धका लागि तयार पार्न ठूलो प्रतिस्पर्धा गरेका थिए।
        तत्कालिक कारण (Immediate Cause): सन् १९१४ जुन २८ का दिन अस्ट्रिया-हंगेरीका राजकुमार आर्चड्यूक फ्रान्ज फर्डिनान्ड (Archduke Franz Ferdinand) र उनकी पत्नीको बोस्नियाको राजधानी सारायेभोमा सर्बियाली राष्ट्रवादी ग्याब्रिलो प्रिन्सेपद्वारा हत्या गरियो। यही घटना नै प्रथम विश्वयुद्धको तत्कालिक कारण बन्यो।
        ३. युद्धरत पक्षहरू (Opposing Alliances)
        मित्र राष्ट्र (Allied Powers): बेलायत, फ्रान्स, रुस, इटाली र पछि संयुक्त राज्य अमेरिका लगायतका राष्ट्रहरू।
        केन्द्रीय शक्ति (Central Powers): जर्मनी, अस्ट्रिया-हंगेरी, ओटोमन (टर्की) साम्राज्य र बुल्गारिया।
        ४. युद्धको घटनाक्रम र अन्त्य (Course and End of the War)
        अमेरिकाको प्रवेश: सन् १९१७ मा जर्मनीले बेलायततर्फ जाँदै गरेका अमेरिकी जहाजहरू डुबाएपछि संयुक्त राज्य अमेरिका मित्र राष्ट्रहरूको पक्षमा युद्धमा प्रवेश गर्요, जसले युद्धको दिशा बदल्यो।
        जर्मनीको आत्मसमर्पण: आर्थिक सङ्कट, आन्तरिक विद्रोह र सैन्य पराजयका कारण केन्द्रीय शक्तिहरू कमजोर भए। अन्ततः सन् १९१८ नोभेम्बर ११ का दिन जर्मनीले आत्मसमर्पण गरेसँगै युद्धको औपचारिक अन्त्य भयो।
        भाग ०७: द्वितीय विश्वयुद्ध (World War II: Causes and Consequences)
        १. द्वितीय विश्वयुद्धको परिचय
        समयसीमा: सन् १९३९ सेप्टेम्बर १ देखि सन् १९४५ सेप्टेम्बर २ सम्म चलेको द्वितीय विश्वयुद्ध मानव इतिहासको सबैभन्दा ठूलो, विध्वंसक र भयानक युद्ध थियो।
        युद्धरत पक्ष: यो युद्ध मित्र राष्ट्रहरू (Allied Powers) र धुरी राष्ट्रहरू (Axis Powers) बीच भएको थियो।
        २. द्वितीय विश्वयुद्ध हुनुका मुख्य कारणहरू (Causes of World War II)
        भर्सायल सन्धिको अपमान: प्रथम विश्वयुद्धपछि जर्मनीमाथि थोपरिएको अपमानजनक र कठोर भर्सायल सन्धिले जर्मनीमा बदलाको भावना पैदा गरायो।
        फासिवाद र नाजीवादको उदय: इटालीमा मुसोलिनीको फासिवाद र जर्मनीमा हिटलरको नाजीवादको उग्र रूपले तानाशाही, विस्तारवादी नीति र युद्ध उन्मादलाई बढावा दियो।
        राष्ट्रसंघको असफलता: अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति कायम गर्न स्थापित राष्ट्रसंघ (League of Nations) शक्तिशाली राष्ट्रहरूको थिचोमिचो रोक्न पूर्ण रूपमा असफल भयो।
        तत्कालिक कारण: सन् १९३९ सेप्टेम्बर १ का दिन जर्मनीले पोल्याण्डमाथि आकस्मिक आक्रमण गरेपछि बेलायत र फ्रान्सले जर्मनीविरुद्ध युद्धको घोषणा गरे, जुन द्वितीय विश्वयुद्धको तत्कालिक कारण बन्यो।
        ३. मुख्य परिणामहरू (Consequences)
        धनजनको अपार क्षति: करोडौँ मानिसको अकालमा ज्यान गयो भने अरबौं डलर बराबरको भौतिक संरचना नष्ट भयो।
        आणविक हतियारको प्रयोग: युद्धको अन्त्यतिर अमेरिकाले जापानको हिरोशिमा र नागासाकी सहरमा आणविक बम प्रहार गर्यो, जसले आणविक युगको खतरनाक सुरुवात गरायो।
        संयुक्त राष्ट्रसंघको स्थापना: भविष्यमा यस्ता ठूला युद्धहरू हुनबाट रोक्न र विश्वशान्ति कायम गर्न सन् १९४५ अक्टोबर २४ मा संयुक्त राष्ट्रसंघ (UN) को स्थापना भयो।
        शीतयुद्धको सुरुवात: विश्व राजनीतिमा अमेरिका र सोभियत संघ दुई महाशक्ति राष्ट्रको रूपमा उदाए, जसले गर्दा शीतयुद्धको बीजारोपण भयो।
        भाग ०८: संयुक्त राष्ट्रसंघ (United Nations - UN) र यसका प्रमुख अङ्गहरू
        १. संयुक्त राष्ट्रसंघको परिचय र स्थापना
        स्थापना: द्वितीय विश्वयुद्धको विसङ्गति र पीडాबाट पाठ सिकेर विश्वमा शान्ति, सुरक्षा र सहकार्य कायम राख्ने उद्देश्यले सन् १९४५ अक्टोबर २४ मा संयुक्त राष्ट्रसंघको स्थापना भयो।
        मुख्यालय: संयुक्त राज्य अमेरिकाको न्यूयोर्क सहरमा यसको केन्द्रीय कार्यालय रहेको छ।
        नेपालको सदस्यता: नेपालले सन् १९५५ डिसेम्बर १४ का दिन संयुक्त राष्ट्रसंघको सदस्यता प्राप्त गरेको हो।
        २. मुख्य उद्देश्यहरू
        अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति र सुरक्षा कायम गर्नु।
        राष्ट्रहरूबीच आपसी मित्रता र सहयोगको भावना विकास गर्नु।
        मानव अधिकार, समानता र मौलिक स्वतन्त्रताको सम्मान तथा संरक्षण गर्नु।
        विश्वका आर्थिक, सामाजिक तथा सांस्कृतिक समस्याहरूको समाधानका लागि सहकार्य गर्नु।
        ३. संयुक्त राष्ट्रसंघका प्रमुख छ वटा अङ्गहरू
        महासभा (General Assembly): यसलाई विश्वको संसद पनि भनिन्छ, जहाँ सबै सदस्य राष्ट्रहरूको समान प्रतिनिधित्व हुन्छ।
        सुरक्षा परिषद् (Security Council): विश्वमा शान्ति र सुरक्षा कायम गर्ने मुख्य जिम्मेवारी भएको कार्यकारी अङ्ग। यसमा ५ स्थायी र १० अस्थायी गरी १५ सदस्य राष्ट्र हुन्छन्।
        आर्थिक तथा सामाजिक परिषद् (ECOSOC): विश्वका आर्थिक, सामाजिक, सांस्कृतिक र स्वास्थ्यसम्बन्धी कार्यहरूको देखरेख गर्ने अङ्ग।
        जिम्मा जमानी परिषद् (Trusteeship Council): पछाडि परेका वा जिम्मा लिइएका भूभागहरूको रेखदेख गर्ने अङ्ग (हाल यो निष्क्रिय छ)।
        अन्तर्राष्ट्रिय न्यायालय (International Court of Justice - ICJ): राष्ट्रहरूबीचका कानुनी विवादहरू समाधान गर्ने मुख्य न्यायिक निकाय, जसको मुख्यालय नेदरल्याण्डको हेगमा छ।
        सचिवालय (Secretariat): संयुक्त राष्ट्रसंघको दैनिक प्रशासनिक कार्य सञ्चालन गर्ने निकाय, जसको नेतृत्व महासचिवले गर्छन्।
        भाग ०९: शीतयुद्ध (Cold War) र असंलग्न आन्दोलन (NAM)
        १. शीतयुद्ध (Cold War)
        परिचय: द्वितीय विश्वयुद्धपछि विश्व राजनीतिमा संयुक्त राज्य अमेरिका (पुँजीवादी/लोकतान्त्रिक कित्ता) र सोभियत संघ (साम्यवादी कित्ता) बीच प्रत्यक्ष रूपमा रणभूमिमा हातहतियार लिएर नलडिए पनि वैचारिक, राजनीतिक, आर्थिक र मनोवैज्ञानिक रूपमा चलेको तीव्र प्रतिस्पर्धा तथा तिक्ततापूर्ण अवस्थालाई शीतयुद्ध भनिन्छ (सन् १९४५–१९९१)।
        विशेषताहरू: आणविक हतियारको प्रतिस्पर्धा, जासुसी संयन्त्रको प्रयोग, प्रचारप्रसार युद्ध, र विभिन्न क्षेत्रीय द्वन्द्वहरूलाई आ-आफ्नो पक्षमा पार्ने होडबाजी।
        २. असंलग्न आन्दोलन (Non-Aligned Movement - NAM)
        परिचय: शीतयुद्धको समयमा विश्व दुई धु्रवमा बाँडिएका बेला, कुनै पनि शक्ति राष्ट्रको सैन्य गठबन्धन (NATO वा Warsaw Pact) मा सामेल नभई पूर्ण रूपमा तटस्थ, स्वतन्त्र र शान्तिपूर्ण परराष्ट्र नीति अवलम्बन गर्ने विकासशील देशहरूको संस्थालाई असंलग्न आन्दोलन भनिन्छ।
        स्थापना: यसको औपचारिक स्थापना सन् १९६१ मा युगोस्लाभियाको बेलग्रेडमा भएको पहिलो शिखर सम्मेलनबाट भएको हो।
        नेपालको भूमिका: नेपाल यस आन्दोलनको एक संस्थापक सदस्य राष्ट्र हो र यसले सधैँ पञ्चशीलको सिद्धान्तका आधारमा असंलग्न परराष्ट्र नीतिको पालना गर्दै आएको छ।
        भाग १०: नेपालको परराष्ट्र नीति र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध
        १. नेपालको परराष्ट्र नीतिको परिचय र आधारहरू
        परराष्ट्र नीति भनेको के हो?: कुनै पनि सार्वभौम राष्ट्रले आफ्नो राष्ट्रिय हित, सार्वभौमिकता, भौगोलिक अखण्डता, स्वाधीनता र आर्थिक समृद्धिको रक्षा गर्दै अन्य देशहरूसँग सम्बन्ध कायम गर्ने नीतिलाई परराष्ट्र नीति भनिन्छ।
        मुख्य आधारहरू:
        संयुक्त राष्ट्रसंघको बडापत्र र अन्तर्राष्ट्रिय कानुनप्रति निष्ठा।
        पञ्चशीलको सिद्धान्त।
        विश्व शान्ति र सहअस्तित्वको भावना।
        उपनिवेशवाद, साम्राज्यवाद र वर्णभेदको विरोध।
        २. पञ्चशीलको सिद्धान्त (The Five Principles of Peaceful Coexistence)
        नेपालको परराष्ट्र नीतिको मेरुदण्ड मानिने पञ्चशीलका पाँच बुँदाहरू निम्नलिखित छन्:
        एकअर्काको सार्वभौमिकता र भौगोलिक अखण्डताको पूर्ण सम्मान गर्ने।
        कसैले पनि कसैमाथि अनाक्रमण (आक्रमण नगर्ने) गर्ने।
        एक-अर्काको आन्तरिक मामिलामा अहस्तक्षेप गर्ने।
        आपसी समानता र पारस्परिक लाभ कायम गर्ने।
        शान्तिपूर्ण सहअस्तित्वको नीति अवलम्बन गर्ने।
        ३. अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध र क्षेत्रीय सहकार्य
        छिमेकी सम्बन्ध: नेपालले भारत र चीनजस्ता छिमेकी देशहरूसँग सुमधुर, घनिष्ठ र पारस्परिक हितमा आधारित मैत्रीपूर्ण सम्बन्ध राखेको छ।
        क्षेत्रीय संगठनहरू: दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग संगठन (सार्क - SAARC) र बंगालको खाडीको प्रयास (बिमस्टेक - BIMSTEC) लगायतका क्षेत्रीय मञ्चहरूमा नेपालले सक्रिय भूमिका खेल्दै आएको छ।
        विश्व शान्ति स्थापनामा योगदान: संयुक्त राष्ट्रसंघको आह्वानमा विश्वका द्वन्द्वग्रस्त देशहरूमा शान्ति सेना (Peacekeeping Force) पठाएर नेपालले अन्तर्राष्ट्रिय क्षेत्रमा शान्ति र मानवअधिकार रक्षाका लागि उल्लेखनीय र प्रशंसनीय योगदान पुर्याउँदै आएको छ।

Chapter 07 SEE Social Studies whole chapter summary in details in easy way

भाग ०१: एकाइ सात - हाम्रो विगत

पाठ १: वि.सं. २००७ सालको क्रान्ति र दिल्ली सम्झौता

१. ऐतिहासिक पृष्ठभूमि (Historical Background)

२. वि.सं. २००७ सालको क्रान्ति हुनुका मुख्य कारणहरू (Causes of the 2007 Revolution)

३. क्रान्तिको मुख्य घटनाक्रम (Course of the Revolution)

४. दिल्ली सम्झौता (The Delhi Agreement)

५. २००७ सालको क्रान्ति र दिल्ली सम्झौताको महत्त्व तथा परिणाम

अभ्यास तथा पुनरावलोकनका लागि प्रश्नहरू:

भाग ०२: एकाइ सात - हाम्रो विगत

पाठ २: प्रजातान्त्रिक व्यवस्थाको एक दशक (वि.सं. २००७ - २०१७)

१. प्रजातन्त्रतापछिको राजनीतिक स्थिति र संक्रमणकाल

२. राजा त्रिभुवनको निधन र राजा महेन्द्रको राज्यारोहण

३. राजनीतिक अस्थिरता र सरकार परिवर्तन

४. नेपाल अधिराज्यको संविधान, २०१५ र पहिलो आम निर्वाचन

५. पहिलो जननिर्वाचित सरकार र प्रमुख कार्यहरू

६. वि.सं. २०१७ साल पुस १ गतेको राजनीतिक घटना

भाग ०३: एकाइ सात - हाम्रो विगत

पाठ ३: वि.सं. २०१७ देखि २०४६ सम्मका राजनीतिक घटनाहरू (पञ्चायतकाल)

१. पञ्चायती व्यवस्थाको स्थापना र विशेषताहरू

२. पञ्चायतकालमा भएका प्रमुख प्रतिरोध तथा राजनीतिक आन्दोलनहरू

३. जनमत सङ्ग्रह, २०३७ (Referendum of 2037 BS)

४. वि.सं. २०४२ को सत्याग्रह र राजनीतिक असन्तुष्टि

५. ऐतिहासिक जनआन्दोलन २०४६ (People's Movement I)

६. बहुदलीय प्रजातन्त्रको पुनःस्थापना

भाग ०४: एकाइ सात - हाम्रो विगत

पाठ ४: वि.सं. २०४६ देखि वि.सं. २०६३ सम्मका प्रमुख राजनीतिक घटनाहरू

१. नेपाल अधिराज्यको संविधान, २०४७ को जारी

२. संसदीय निर्वाचन र सरकारहरूको गठन (२०४८–२०५२)

३. माओवादी जनयुद्धको सुरुआत (वि.सं. २०५२)

४. दरबार हत्याप्रकरण (वि.सं. २०५८)

५. शाही कदम र प्रत्यक्ष शासन (वि.सं. २०५९–२०६१)

६. ऐतिहासिक जनआन्दोलन २०६३ (People's Movement II)

भाग ०५: एकाइ सात - हाम्रो विगत

पाठ ५: गणतन्त्रको घोषणा, संविधानसभाको निर्वाचन र नेपालको संविधान (२०७२)

१. राजतन्त्रको अन्त्य र गणतन्त्रको घोषणा (वि.सं. २०६५)

२. शान्ति प्रक्रिया र विस्तृत शान्ति सम्झौता

३. संविधानसभा विघटन र दोस्रो संविधानसभा निर्वाचन (वि.सं. २०७०)

४. विनाशकारी भूकम्प र राष्ट्रिय एकता

५. नेपालको संविधान (२०७२) को जारी

६. संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रपछिको अभ्यास

भाग ०६: एकाइ सात - हाम्रो विगत

पाठ ६: प्रथम विश्वयुद्ध: कारण र घटनाक्रम (World War I: Causes and Events)

१. प्रथम विश्वयुद्धको परिचय

२. प्रथम विश्वयुद्ध हुनुका मुख्य कारणहरू (Causes of World War I)

३. युद्धरत पक्षहरू (Opposing Alliances)

४. युद्धको घटनाक्रम र अन्त्य (Course and End of the War)

भाग ०६: प्रथम विश्वयुद्ध (World War I: Causes and Events)

१. प्रथम विश्वयुद्धको परिचय

२. प्रथम विश्वयुद्ध हुनुका मुख्य कारणहरू (Causes of World War I)

३. युद्धरत पक्षहरू (Opposing Alliances)

४. युद्धको घटनाक्रम र अन्त्य (Course and End of the War)

भाग ०७: द्वितीय विश्वयुद्ध (World War II: Causes and Consequences)

१. द्वितीय विश्वयुद्धको परिचय

२. द्वितीय विश्वयुद्ध हुनुका मुख्य कारणहरू (Causes of World War II)

३. मुख्य परिणामहरू (Consequences)

भाग ०८: संयुक्त राष्ट्रसंघ (United Nations - UN) र यसका प्रमुख अङ्गहरू

१. संयुक्त राष्ट्रसंघको परिचय र स्थापना

२. मुख्य उद्देश्यहरू

३. संयुक्त राष्ट्रसंघका प्रमुख छ वटा अङ्गहरू

भाग ०९: शीतयुद्ध (Cold War) र असंलग्न आन्दोलन (NAM)

१. शीतयुद्ध (Cold War)

२. असंलग्न आन्दोलन (Non-Aligned Movement - NAM)

भाग १०: नेपालको परराष्ट्र नीति र अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध

१. नेपालको परराष्ट्र नीतिको परिचय र आधारहरू

२. पञ्चशीलको सिद्धान्त (The Five Principles of Peaceful Coexistence)

३. अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध र क्षेत्रीय सहकार्य

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Teacher Index – Teaching Jobs & Terms and Conditions in Nepal

100 Ways to Earn Money from Nepal (2025) — Work From Home Ideas for Students & Professionals | Work From Home in Nepal: Best Online Jobs & Payment Methods (Payoneer, eSewa, Khalti)

Work From Home Nepal 2025 — 100 Proven Online Jobs, Sites & Payment Methods (Payoneer/eSewa/Khalti)