NEB Social Unit 2 and 4 Answer and Questions

१. सामाजिक अध्ययन विषयमा समेटिएका मानविकीका विषयहरू मध्ये कुनै दुई नाम लेख्नुहोस्।

उत्तर: सामाजिक अध्ययनमा समेटिएका मानविकीका दुई विषयहरू इतिहास र भूगोल हुन्।

२. जीवनोपयोगी सिपलाई परिभाषित गर्नुहोस्।

उत्तर: जीवनमा आइपर्ने विभिन्न समस्याहरूलाई सफलतापूर्वक समाधान गर्न र समाजमा मेलमिलापका साथ बाँच्न मद्दत गर्नेव्यावहारिक क्षमतालाई जीवनोपयोगी सिप भनिन्छ।

३. अनुसन्धानको कुनै एक मुख्य उद्देश्यलाई कसरी प्रयोगमा ल्याउनुहुन्छ?

उत्तर: अनुसन्धानको मुख्य उद्देश्य नयाँ तथ्य वा ज्ञान पत्ता लगाउनु हो। म यसलाई आफ्नो वरपरका सामाजिक समस्याहरूकोसही कारण पत्ता लगाउन र त्यसको समाधान खोज्न प्रयोग गर्छु।

४. बौद्धिक चोरीबाट बच्न तपाईंले अपनाउने कुनै दुई उपायहरू लेख्नुहोस्।

उत्तर: बौद्धिक चोरीबाट बच्न अपनाइने दुई उपायहरू यस प्रकार छन्:

अरूको लेख वा विचार प्रयोग गर्दा अनिवार्य रूपमा मूल लेखक र स्रोतको नाम खुलाउने।

कसैको भनाइ जस्ताको तस्तै लेख्दा उद्धरण चिन्ह (" ") भित्र राखेर लेख्ने।

५. नेपालको मध्यकालीन अवधि कहिलेदेखि कहिलेसम्म रहेको थियो? विक्रम संवतमा लेख्नुहोस्।

उत्तर: नेपालको इतिहासमा विक्रम संवत् ९३६ देखि १८२५ सम्मको अवधिलाई मध्यकाल भनिन्छ।

६. तपाईं लैङ्गिक समावेशितालाई हाम्रो समाजमा कसरी प्रयोगमा ल्याउनुहुन्छ?

उत्तर: म घर र समाजमा हुने हरेक निर्णय र काममा महिला, पुरुष र अन्य लैङ्गिक पहिचान भएका व्यक्तिहरूलाई समानसहभागी र अवसर दिएर लैङ्गिक समावेशिता प्रयोगमा ल्याउँछु।

७. तपाईंले सार्वजनिक पद धारण गर्नुभएको छ भने पदीय जिम्मेवारीलाई कसरी उत्तरदायी बनाउनुहुन्छ?

उत्तर: म आफ्नो कामलाई पारदर्शी (छर्लङ्ग) बनाएर र जनताको काम समयमै इमानदारीपूर्वक गरेर आफ्नो जिम्मेवारीलाईउत्तरदायी बनाउँछु।

८. जनगणना २०७८ अनुसार नेपालमा कति प्रतिशत जनसङ्ख्या सहरमा बसोबास गरेको पाइन्छ?

उत्तर: जनगणना २०७८ अनुसार नेपालमा ६६.१७ प्रतिशत जनसङ्ख्या सहरमा बसोबास गरेको पाइन्छ।

९. नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध विस्तार गर्नका लागि सार्क सङ्गठनको कुन उद्देश्यले सहयोगपुर्याएको छ?

उत्तर: दक्षिण एसियाली देशहरूबीच आपसी विश्वास र समझदारी बढाउने सार्कको उद्देश्यले नेपालको अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धविस्तारमा सहयोग पुर्याएको छ।

१०. विप्रेषण (Remittance) दुरुपयोग न्यूनीकरण गर्न तपाईं कस्तो योगदान पुर्याउन सक्नुहुन्छ?

उत्तर: विदेशबाट आएको पैसा विलासिताका सामान (जस्तै मोबाइल, महँगो लुगा) मा खर्च नगरी उत्पादनमूलक काम (जस्तैकृषि वा व्यवसाय) मा लगाउन सल्लाह दिएर म योगदान पुर्याउन सक्छु।

११. मानव संसाधन विकास गर्ने कुनै एक प्रभावकारी तरिका लेख्नुहोस्।

उत्तर: मानिसहरूलाई उनीहरूको रुचि र बजारको माग अनुसारको सीपमूलक तालिम र गुणस्तरीय शिक्षा दिनु नै मानवसंसाधन विकास गर्ने प्रभावकारी तरिका हो।

१२. सामाजिक अध्ययनमा 'कार्यकारण' तथा 'सहसम्बन्ध' को सान्दर्भिकता शीर्षकमा एक नमुना संवादतयार पार्नुहोस्।

उत्तर: (कक्षाकोठामा दुई साथीहरू समीर र सोफियाबीचको संवाद)

समीर: सोफिया, आज सरले सामाजिक अध्ययनमा अनुसन्धान गर्दा 'कार्यकारण' र 'सहसम्बन्ध' को प्रयोग गर्नुपर्छ भन्नुभयो, यसकोअर्थ के होला?

सोफिया: समीर, कुनै पनि सामाजिक घटना एक्कासि हुँदैन। त्यसको पछाडि कुनै न कुनै कारण हुन्छ। कार्यकारण (Causality) भन्नाले एउटा घटना (कारण) ले अर्को घटना (कार्य वा असर) निम्त्याउनु हो। जस्तै: 'अशिक्षा' कारण हो भने 'गरिबी' त्यसको असरहो।

समीर: ए! त्यसो भए सहसम्बन्ध भनेको चाहिँ के त?

सोफिया: सहसम्बन्ध (Correlation) भनेको दुईवटा विषय वा तथ्याङ्कहरू बीचको आपसी सम्बन्ध हो। यसले एउटा कुरा परिवर्तनहुँदा अर्कोमा के असर पर्छ भन्ने देखाउँछ। जस्तै: समाजमा बेरोजगारी बढ्दा अपराधको दर पनि सँगै बढ्न सक्छ।

समीर: यी दुई कुरा सामाजिक अध्ययनमा किन यति धेरै सान्दर्भिक वा महत्वपूर्ण भएका होलान्?

सोफिया: धेरै राम्रो प्रश्न! सामाजिक अध्ययनमा हामीले समाजका समस्याहरू बुझ्नुपर्ने हुन्छ। जब हामीलाई कुनै समस्याकोवास्तविक 'कारण' थाहा हुन्छ, तब मात्र हामी त्यसको सही 'उपचार' वा समाधान निकाल्न सक्छौँ।

समीर: बुझें! सहसम्बन्धले चाहिँ हामीलाई भविष्यको अनुमान गर्न पनि मद्दत गर्ने रहेछ, होइन त?

सोफिया: एकदम सही! तथ्याङ्कहरू बीचको सम्बन्ध हेरेर हामी समाज कुन दिशामा जाँदैछ भन्ने थाहा पाउँछौँ र त्यसै अनुसार योजनाबनाउन सक्छौँ। त्यसैले अनुसन्धानलाई वैज्ञानिक र भरपर्दो बनाउन यी दुवै कुरा अनिवार्य छन्।

समीर: धन्यवाद सोफिया, तिमीले त धेरै सजिलै बुझायौ।

१३. नेपालमा सामाजिक रूपान्तरणबाट आएका पाँच-पाँच ओटा सकारात्मक र नकारात्मक प्रभावहरूकोसूची तयार पार्नुहोस्।

उत्तर:

समाजको ढाँचा, मूल्यमान्यता र व्यवहारमा आउने परिवर्तन नै सामाजिक रूपान्तरण हो। नेपालमा यसले पारेका प्रभावहरू तलविस्तृत रूपमा दिइएको छ:

सकारात्मक प्रभावहरू:

१. चेतना र शिक्षामा पहुँच: मानिसहरूमा अन्धविश्वास हटेर वैज्ञानिक सोचको विकास भएको छ, जसले गर्दा शिक्षाको स्तर रसाक्षरता दर बढेको छ।

२. लैङ्गिक र सामाजिक समानता: महिला, दलित र पछाडि पारिएका समुदायले समान अधिकार पाउन थालेका छन्। दाइजो प्रथार छुवाछुत जस्ता कुप्रथा विरुद्ध कडा कानुन र सामाजिक चेतना बढेको छ।

३. प्रविधिको प्रयोग र आधुनिकता: इन्टरनेट र सूचना प्रविधिको विकासले सूचना आदानप्रदान र जीवनशैलीलाई निकै सजिलो रछिटो बनाएको छ।

४. सहभागितामूलक शासन: राज्यको हरेक तहमा सबै वर्ग र समुदायको समान प्रतिनिधित्व (समावेशीकरण) सुनिश्चित भएको छ।

५. स्वास्थ्यमा सुधार: स्वास्थ्य सुविधाहरूमा पहुँच बढेकाले औसत आयु बढेको छ र बालमृत्यु दरमा कमी आएको छ।

नकारात्मक प्रभावहरू:

१. मौलिक संस्कृतिको क्षयीकरण: आधुनिकताको नाममा मानिसहरूले आफ्नै भाषा, भेषभूषा र मौलिक चाडपर्वहरू बिर्सँदै गएकाछन्।

२. पारिवारिक विखण्डन: संयुक्त परिवारबाट एकल परिवारमा बस्ने चाहना बढ्दा वृद्धवृद्धाहरू एक्लो हुने र पारिवारिक स्नेह कमहुने समस्या बढेको छ।

३. देखावटी र खर्चिलो जीवनशैली: अरूको सिको गर्ने र महँगा सामानहरू प्रदर्शन गर्ने प्रवृत्तिले गर्दा मानिसहरूमा ऋणको भार रमानसिक तनाव बढेको छ।

४. विदेशी संस्कृतिको अन्ध अनुकरण: आफ्नो मौलिक पहिचान भन्दा विदेशी खानपान र रहनसहनलाई बढी महत्व दिने गर्दामौलिकता संकटमा परेको छ।

५. सामाजिक अपराधका नयाँ रूप: प्रविधिको दुरुपयोगले गर्दा साइबर अपराध, ठगी र लागुऔषध दुर्व्यसन जस्ता नयाँ सामाजिकसमस्याहरू देखा परेका छन्।

१४. तपाईं बसेको प्रदेशको आर्थिक विकास गर्नका लागि एउटा योजनाको नमुना तयार पार्नुहोस्।

उत्तर:

(बागमती प्रदेशको उदाहरणका आधारमा आर्थिक विकासको पञ्चवर्षीय योजनाको नमुना)

योजनाको शीर्षक: "उद्यमशील प्रदेश, आत्मनिर्भर जनता"।

परिचय: बागमती प्रदेशमा जलविद्युत, कृषि र पर्यटनको ठुलो सम्भावना भएकाले यस योजनाले स्थानीय स्रोतको परिचालनमाजोड दिनेछ।

लक्ष्य: प्रदेशको प्रतिव्यक्ति आम्दानी वृद्धि गर्ने र बेरोजगारी दरलाई १०% ले घटाउने।

मुख्य रणनीति तथा कार्यहरू:

१. कृषि क्षेत्रको व्यवसायीकरण: परम्परागत खेतीको सट्टा पकेट क्षेत्र निर्धारण गरी नगदे बाली, फलफूल र तरकारी खेतीमा अनुदानदिने।

२. पर्यटन हबको विकास: चितवन, काठमाडौँ र दोलखा जस्ता पर्यटकीय क्षेत्र जोड्ने 'पर्यटन सर्किट' निर्माण गर्ने र घरवास(Homestay) लाई प्रोत्साहन गर्ने।

३. साना तथा घरेलु उद्योग: स्थानीय कच्चा पदार्थमा आधारित उद्योगहरूलाई करमा छुट दिने र उत्पादित सामानलाई बजारसम्मपुर्‍याउन 'प्रदेश विक्री केन्द्र' स्थापना गर्ने।

४. युवा स्वरोजगार कार्यक्रम: विदेशबाट फर्केका युवाहरूलाई उनीहरूको सीप अनुसार सहुलियतपूर्ण ऋण उपलब्ध गराई स्वदेशमैउद्यमी बनाउने।

५. पूर्वाधार निर्माण: विद्युत विस्तार र गाउँ-गाउँमा पक्की सडक पुर्‍याउने कार्यलाई तीव्रता दिने।

१५. नेपालमा दोस्रो जनआन्दोलनले नेपालको आर्थिक र सामाजिक क्षेत्रमा ल्याएका उपलब्धिको समीक्षागर्नुहोस्।

उत्तर:

वि.सं. २०६२/६३ को दोस्रो जनआन्दोलन नेपालको राजनीतिक मात्र नभई सामाजिक र आर्थिक इतिहासको पनि एउटा महत्त्वपूर्णमोड हो। यसका उपलब्धिहरूलाई यसरी समीक्षा गर्न सकिन्छ:

सामाजिक क्षेत्रका उपलब्धिहरू:

नेपाललाई 'धर्मनिरपेक्ष' राष्ट्र घोषणा गरिनुले सबै धर्मावलम्बीहरूले समान गौरवका साथ बाँच्न पाउने अधिकार सुनिश्चित गर्‍यो।

राज्यका हरेक अंगमा समावेशिता र समानुपातिक प्रतिनिधित्वको सिद्धान्त लागू भयो। यसले गर्दा महिला, दलित, जनजाति रमधेसी समुदायको उपस्थिति सरकारी सेवा र राजनीतिमा बढ्यो।

छुवाछुत मुक्त राष्ट्र घोषणा र लैङ्गिक हिंसा विरुद्धका कडा कानुनहरू बनेका छन्, जसले सामाजिक न्याय स्थापित गर्न मद्दत गरेकोछ।

आर्थिक क्षेत्रका उपलब्धिहरू:

संघीयताको कार्यान्वयनसँगै अधिकार र बजेटको विकेन्द्रीकरण भयो। पहिले केन्द्रमा मात्र सीमित रहने बजेट अहिले स्थानीय रप्रदेश सरकार मार्फत तल्लो तहसम्म पुगेको छ।

स्थानीय स्तरमा विकासका कामहरू (बाटो, खानेपानी, बिजुली) मा तीव्रता आएको छ किनभने निर्णय गर्ने अधिकार स्थानीयजनताकै हातमा पुगेको छ।

विभिन्न आर्थिक ऐन र नीतिहरूमा सुधार गरी लगानीमैत्री वातावरण बनाउने प्रयास गरिएको छ।

समीक्षा: जनआन्दोलनले नीतिगत र कानुनी रूपमा ठुलो फड्को मारेको छ। तर, आर्थिक वृद्धिदर सोचे जस्तो हुन सकेको छैन।राजनीतिक अस्थिरता र भ्रष्टाचारले गर्दा यी उपलब्धिहरूको फल पूर्ण रूपमा गरिब जनतासम्म पुग्न अझै बाँकी छ।

१६. समतामूलक समाजको निर्माणमा समावेशीकरणको सान्दर्भिकता प्रष्ट पार्नुहोस्।

उत्तर:

सबै नागरिकले न्याय, अवसर र सम्मानमा समान हिस्सा पाउने अवस्था नै समतामूलक समाज हो। यस्तो समाज बनाउनसमावेशीकरण किन आवश्यक छ भन्ने बुँदाहरू तल दिइएको छ:

१. ऐतिहासिक अन्यायको अन्त्य: वर्षौँदेखि पछाडि पारिएका वर्ग (महिला, दलित, मधेसी, अपाङ्गता भएका व्यक्ति) लाईमूलधारमा ल्याउन समावेशीकरण एउटा सशक्त माध्यम हो।

२. सामाजिक न्यायको प्रत्याभूति: केवल 'समानता' ले मात्र पुग्दैन, जसलाई जति सहयोग चाहिन्छ त्यति नै सहयोग (Equity) दिएर मात्र सबैलाई एउटै स्तरमा ल्याउन सकिन्छ। समावेशीकरणले यही न्याय प्रदान गर्छ।

३. राज्यप्रति अपनत्व: जब राज्यका संयन्त्रहरू (प्रहरी, सेना, प्रशासन) मा सबै जातजाति र समुदायको अनुहार देखिन्छ, तब मात्रआम नागरिकले यो मेरो देश र मेरो सरकार हो भन्ने महसुस गर्छन्।

४. द्वन्द्व व्यवस्थापन र शान्ति: समाजमा असन्तुष्टि तब पैदा हुन्छ जब केही मानिसले सबै सुविधा पाउँछन् र अरू वञ्चित हुन्छन्।समावेशीकरणले यो विभेद हटाई समाजमा दिगो शान्ति र एकता कायम गर्छ।

५. बहुआयामिक विकास: सबै वर्गको बुद्धि र श्रम प्रयोग हुँदा देशको विकास छिटो र सन्तुलित रूपमा हुन्छ।

निष्कर्ष: समावेशीकरण केवल कोटा प्रणाली मात्र होइन, यो त समाजका सबै अंगलाई जोड्ने एउटा पुल हो, जसले अन्ततः एउटासुन्दर र समतामूलक राष्ट्र निर्माण गर्छ।

२०. "आलोचनात्मक र आत्ममूल्याङ्कन सिपले व्यक्तिलाई आत्मविश्वासी बनाउँदै सिर्जनशीलताको लागिउत्साहित गर्दछन्।" यस भनाइलाई उदाहरणसहित प्रष्ट पार्नुहोस्।

उत्तर:

मानिसको सर्वाङ्गीण विकासका लागि जीवनोपयोगी सिपहरु मध्ये समालोचनात्मक चिन्तन (Critical Thinking) रआत्ममूल्याङ्कन (Self-assessment) सबैभन्दा जग मानिन्छन्। यी दुई सिपहरु बीचको सम्बन्ध र यिनले पार्ने प्रभावलाई निम्नअनुसार बुझ्न सकिन्छ:

१. आत्ममूल्याङ्कन र आत्मविश्वासको सम्बन्ध:

स्वयम्‌को पहिचान: आत्ममूल्याङ्कनले व्यक्तिलाई आफ्नो बलियो पक्ष (Strength) र कमजोरी (Weakness) के हो भन्ने ऐनादेखाउँछ। जब मानिसले आफ्नो क्षमता थाहा पाउँछ, उसमा 'म यो काम गर्न योग्य छु' भन्ने भावना जाग्छ।

निरन्तर सुधार: आफ्नो गल्ती आफैँले स्विकार्दा त्यसलाई सुधार्ने अवसर मिल्छ। गल्ती सुधारिँदै जाँदा व्यक्तिको दक्षता बढ्छ रदक्षताले नै आत्मविश्वास (Self-confidence) पैदा गर्छ।

उदाहरण: यदि कुनै व्यक्तिलाई भिडभाडमा बोल्न डर लाग्छ भने, उसले आत्ममूल्याङ्कन मार्फत आफ्नो यो कमजोरी पत्ता लगाउँछ।बिस्तारै अभ्यास गर्दै जाँदा जब उसले सफल सम्बोधन गर्छ, उसको आत्मविश्वास पहिलेको तुलनामा धेरै गुणा बढेर जान्छ।

२. समालोचनात्मक चिन्तन र सिर्जनशीलताको सम्बन्ध:

प्रश्न गर्ने बानी: समालोचनात्मक चिन्तनले कुनै पनि कुरालाई 'किन', 'कसरी' र 'केका लागि' भनेर प्रश्न गर्न सिकाउँछ। यसलेमानिसलाई लकिरको फकिर हुनबाट जोगाउँछ।

नयाँ विकल्पको खोजी: यस सिपले उपलब्ध जानकारीहरूको गहिरो विश्लेषण गरी नयाँ निष्कर्ष निकाल्न मद्दत गर्छ। यही नयाँनिष्कर्ष निकाल्ने प्रक्रिया नै सिर्जनशीलता (Creativity) हो।

उदाहरण: समाजमा चलिरहेको छाउपडी प्रथालाई एक समालोचनात्मक चिन्तकले परम्पराको रूपमा मात्र हेर्दैन, बरु यसलेमहिलाको स्वास्थ्य र अधिकारमा पार्ने असरको विश्लेषण गर्छ। त्यसपछि उसले यो प्रथा हटाउने नयाँ र सिर्जनशील उपायहरू(जस्तै: नाटक, जनचेतना) सोच्न थाल्छ।

निष्कर्ष:

आत्ममूल्याङ्कनले हामीलाई भित्रबाट बलियो (आत्मविश्वासी) बनाउँछ भने समालोचनात्मक चिन्तनले बाहिरी संसारलाई नयाँ ढङ्गलेहेर्न (सिर्जनशील हुन) सिकाउँछ। यी दुवै सिप भएका व्यक्तिहरू जीवनका जुनसुकै चुनौतीहरूको सामना गर्न सक्षम हुन्छन्।

२१. भौगोलिक अध्ययनमा भौगोलिक सूचना प्रणाली (GIS) ले तपाईंलाई कसरी मद्दत गर्दछ? आफ्नाअनुभवका आधारमा महत्व उल्लेख गर्नुहोस्।

उत्तर:

भौगोलिक सूचना प्रणाली (Geographic Information System - GIS) एउटा यस्तो कम्प्युटर प्रविधि हो जसले भौगोलिकस्थानसँग सम्बन्धित तथ्याङ्कहरूलाई संकलन, भण्डारण र विश्लेषण गर्छ।

GIS ले पुर्याउने विस्तृत मद्दत र यसको महत्व:

तथ्याङ्कको तहगत विश्लेषण (Layering): GIS ले एउटै नक्सामा विभिन्न तहहरू (जस्तै: बाटो, घर, खोला, र वन) लाई छुट्टाछुट्टैवा मिसाएर देखाउन सक्छ। यसले गर्दा कुनै पनि ठाउँको विस्तृत अध्ययन गर्न सजिलो हुन्छ।

विपद् व्यवस्थापन र जोखिम न्यूनीकरण: नेपाल जस्तो भौगोलिक विविधता भएको देशमा पहिरो, बाढी र भूकम्पको जोखिमनक्साङ्कन गर्न GIS अनिवार्य छ। कुन ठाउँमा बस्ती बसाल्न सुरक्षित छ र कुन ठाउँ जोखिमपूर्ण छ भन्ने कुरा यसैले पत्ता लगाउँछ।

स्रोत र साधनको व्यवस्थापन: वनजङ्गलको विनाश कति भयो, खेतीयोग्य जमिन कति बाँकी छ, र पानीका स्रोतहरू कहाँ-कहाँ छन्भन्ने कुरा समय-समयमा अनुगमन गर्न GIS ले मद्दत गर्छ।

विकास निर्माणको योजना: बाटो खन्दा कुन ठाउँबाट लैजाँदा कम खर्च लाग्छ वा कुन ठाउँमा अस्पताल बनाउँदा धेरै मानिसलाईपायक पर्छ भन्ने कुराको वैज्ञानिक निर्णय लिन यसले सहयोग गर्छ।

मेरो व्यक्तिगत अनुभव र उपयोग:

दैनिक जीवनमा मैले प्रयोग गर्ने 'गूगल म्याप' (Google Maps) र 'पठाओ/इनड्राइभर' जस्ता एपहरू GIS कै उपज हुन्। अनजानठाउँमा पुग्दा बाटो पत्ता लगाउन, ट्राफिक जाम हेर्न र दूरी मापन गर्न मैले यसलाई प्रयोग गर्दै आएको छु। यसले समयको बचतगर्नुका साथै मानिसको जीवनलाई निकै सहज र आधुनिक बनाएको छ।

२२. नेपालले अवलम्बन गरेको अर्थ व्यवस्था र यसको प्रभाव सम्बन्धमा एक वक्तव्य (Speech) तयारपार्नुहोस्।

उत्तर:

आदरणीय सभापति महोदय, निर्णायक मण्डल, गुरुवर्ग र उपस्थित साथीहरू,

आज म यस गरिमामय सदनमा "नेपालको अर्थ व्यवस्था र यसले जनजीवनमा पारेको प्रभाव" विषयमा आफ्ना विचारहरू राख्नपाउँदा अत्यन्त गौरवान्वित महसुस गरेको छु।

नेपालले वि.सं. २०१३ सालदेखि नै योजनाबद्ध विकासको सुरुवात गरे पनि हाल हामीले मिश्रित अर्थ व्यवस्था (Mixed Economy) लाई मुख्य आधार बनाएका छौँ। यस व्यवस्थामा एकातिर राज्यले जनकल्याणका कार्यहरू गर्छ भने अर्कोतिर निजीक्षेत्रलाई व्यापार र उद्योगमा स्वतन्त्रता दिइएको हुन्छ।

हाम्रो अर्थ व्यवस्थाका मुख्य स्तम्भहरू:

१. कृषि: अझै पनि ६० प्रतिशत भन्दा बढी जनशक्ति कृषिमा आश्रित छ, तर यो निर्वाहमुखी मात्रै छ।

२. निजी क्षेत्र: शिक्षा, स्वास्थ्य, र यातायात जस्ता क्षेत्रमा निजी लगानीले गर्दा सेवाहरूमा छिटोछरितोपन आएको छ।

३. विप्रेषण (Remittance): नेपालको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (GDP) को करिब एक चौथाइ हिस्सा वैदेशिक रोजगारीबाट आउनेपैसाले धानेको छ।

यस अर्थ व्यवस्थाका सकारात्मक प्रभावहरू:

प्रविधिको विस्तार: निजी क्षेत्रको सहभागिताले गर्दा सूचना र सञ्चारको क्षेत्रमा नेपालले ठुलो फड्को मारेको छ।

सामाजिक सुरक्षा: सरकारले वृद्ध भत्ता, एकल महिला भत्ता र निःशुल्क प्राथमिक शिक्षा जस्ता कार्यक्रम मार्फत सामाजिक न्यायकायम गर्ने प्रयास गरेको छ।

हाम्रा चुनौती र नकारात्मक प्रभावहरू:

व्यापार घाटा: हामी सुईदेखि गाडीसम्म सबै कुरा आयात गर्छौँ तर निर्यात गर्न सक्ने वस्तु हामीसँग नगन्य छन्।

युवा पलायन: स्वदेशमा उत्पादनमूलक उद्योगहरू नहुँदा दैनिक हजारौँ युवाहरू खाडी मुलुक जान बाध्य छन्।

असमान वितरण: सहर र गाउँबीचको आर्थिक खाडल अझै पनि ठुलो छ।

निष्कर्ष:

अन्त्यमा, हाम्रो मिश्रित अर्थ व्यवस्थालाई सफल बनाउन अब हामीले 'आयात प्रतिस्थापन' (Import Substitution) गर्ने नीतिलिनुपर्छ। आफ्नै देशको पानी, खानी र जवानी (युवा शक्ति) लाई स्वदेशमै उपयोग गर्न सकेमा मात्र हामीले परिकल्पना गरेको'समृद्ध नेपाल' सम्भव हुनेछ।

FEEN ENGINE 🧑‍💻

NEB Social Unit 2 and 4 Answer and Questions | Full Solutions

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Teacher Index – Teaching Jobs & Terms and Conditions in Nepal

100 Ways to Earn Money from Nepal (2025) — Work From Home Ideas for Students & Professionals | Work From Home in Nepal: Best Online Jobs & Payment Methods (Payoneer, eSewa, Khalti)

Work From Home Nepal 2025 — 100 Proven Online Jobs, Sites & Payment Methods (Payoneer/eSewa/Khalti)